The Spectator: Trump ve Netanyahu'nun İran planı ne olacak?

ABD'nin önde gelen yayın organlarından The Spectator'de Trump'ın yeni dönemindeki ABD-İsrail müttefikliğinin olası İran politikasının değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Trump'ın ilk dönemindeki şahin bir İran politikasına imza attığına dikkat çekilen analizde, Trump'ın yeni döneminde de atadığı kadroların benzer bir politika konusunda mesaj verdiği ve Netanyahu'nun Beyaz Saray'ın ilk yabancı devlet başkanı olarak ziyaretinin de bu mesajı desteklediği tespiti yapıldı.

Analizde ayrıca, İran'da yaşanan iç sorunlar nedeniyle ABD-İsrail müttefikliğinin, İran'da rejim değişikliğine sebep olacak bir politika izleyebileceği belirtildi.

İşte The Spectator'da yayınlanan analiz:

Trump'ın yeni döneminde Pentagon, Dışişleri Bakanlığı ve Beyaz Saray'a yaptığı atamalara bakıldığında İran'a karşı şahin bir dönemin geçeceğini net bir şekilde görebiliriz.

Trump'ın ilk döneminde de Mike Pompeo, John Bolton ve İran Elçisi olarak atadığı Brian Hook gibi isimler düşünüldüğünde, Trump'un İran karşıtı tutumunu iliklerine kadar hisseden “İran şahini” isimlerle yol aldığını görmek zaten mümkün.

Pentagon'dan Beyaz Saray'a ve Dışişleri Bakanlığı'na kadar Orta Doğu danışmanlarından oluşan mevcut kadro da, İran'a karşı benzer bir süreç yürütecek.

ABD-İran ilişkilerini ne bekliyor?

Netanyahu Beyaz Saray'ı ziyaret eden ilk yabancı başbakan oldu ve gündemin ilk sırasında İran'ın nükleer programı, Tahran'ın kontrolündeki 'Direniş Ekseni'nin geleceği ve İran'ın iç istikrarı yer aldı.

Netanyahu, İran ile müzakereler söz konusu olduğunda defalarca Beyaz Saray yönetiminin planlarına aksi bir şekilde hareket etmiş ve İran'ın nükleer tehdidi konusunda ABD'yi tetikte tutma konusunda büyük çaba sarfetmiştir.

Kısacası Netanyahu'nun Tahran'la en ufak bir yumuşama ya da müzakere önerisinin karşısında duracağı neredeyse kesindi. Netanyahu muhtemelen Trump'a Tahran'da sallanan bir rejimin olduğunu ve üzerine gitmeleri gerektiğini belirtti.

Hatta Netanyahu muhtemelen, Tahran üzerindeki baskıyı arttırmanın ve bunun bir rejim değişikliğine giden yolda, “tam zamanı” olduğunu belirtti.

Trump'ın ise İran ile bir anlaşmaya yönelik çok istekli bir arzusunun olmadığı göz önüne alındığında, bu dinamiğin nasıl işlediğini görmek ilginç olacak.

İran'ıniç dinamikleri

İran'ın ekonomisi pek de sağlıklı değil. Enflasyon ve işsizlik yükselme eğiliminde. İran'ın para biriminin değeri ters yönde ilerliyor ve İran işsizlik endişe verici bir şekilde yüksek.

Hamaney Yönetimi ciddi zorluklarla karşı karşıya. Özellikle de elektrik enerjisi de dahil olmak üzere ülkede üretime yansıyan bir enerji krizi baş göstermiş durumda.

Dünyanın en zengin enerji kaynaklarına sahip ülkelerinden biri olan İran şu anda okulları, işyerlerini ve hükümet binalarını ısıtamıyor. 

Tahran'da bitmek bilmeyen enflasyon, işsizlik ve küresel izolasyon döngüsünden çıkış için feryat eden sesler var. 

İran ekonomisi iç yatırımlardan, yaptırımların hafifletilmesinden ve dolar ekonomisinin bir parçası olma ihtimalinden ciddi fayda sağlayacaktır. Ancak Çin ve Rusya bundan rahatsız olacaktır.

Çin, İran'ın enerji ürünlerini ucuza satın alabilmek için yaptırım uygulanan bir İran ekonomisinden faydalanıyor. Rusya'nın da büyük jeopolitik denge oyununda İran'ın yardımına ihtiyacı var.

Diğer yandan; Hamaney'in ABD ile görüşmeyi kabul etmesinin rejimin zayıflığının bir işareti olarak yorumlanması ve bunun da daha fazla rejim karşıtı protestoya yol açması gibi gerçek bir risk var.

Sonuç olarak hem ABD hem de Tahran her iki yönde de zor seçimlerle karşı karşıya. Ancak ne karar verirlerse verisnler, 2025 yılı İran için çok önemli hatta belirleyici bir yıl olacak.