ABD Başkanı Donald Trump - AFP
- Trump, Müslüman ülkelerin İsrail ile ilişkileri normalleştirmesi çağrısında bulundu.
- Anlaşmaya katılması istenen ülkeler arasında Türkiye, Suudi Arabistan, Katar ve Pakistan yer alıyor.
- Trump, barış anlaşmasının bir parçası olarak İran'ın da İbrahim Anlaşmaları'na katılabileceğini ima etti.
- İran henüz anlaşmaya yakın olmadıklarını açıklarken, başmüzakereci Kalibaf Katar'a gitti.
ABD Başkanı Donald Trump, Orta Doğu ve ötesindeki Müslüman nüfuslu ülkeleri, İran barış anlaşmasının bir parçası olarak İsrail ile ilişkileri normalleştirmeye çağırdı.
Trump, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı uzun paylaşımda, cumartesi günü yapılan bir telekonferansta İran'la savaşı sona erdirme çabaları hakkında görüştüğü liderlerin ülkelerini sıraladı.
ABD Başkanı, "Amerika Birleşik Devletleri'nin bu çok karmaşık bulmacayı bir araya getirmek için yaptığı onca çalışmadan sonra, tüm bu ülkelerin en azından eş zamanlı olarak İbrahim Anlaşmaları'nı imzalaması zorunlu olmalıdır." ifadelerini kullandı.
Türkiye de listede
Trump'ın paylaşımında bahsettiği ülkeler arasında Suudi Arabistan, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün ile halihazırda anlaşmanın üyesi olan Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn yer alıyor.
2020 yılında Trump'ın arabuluculuğunda imzalanan ve dış politikada büyük bir başarı olarak lanse edilen İbrahim Anlaşmaları, İsrail ile tarihsel olarak düşman olan ülkeler arasındaki diplomatik ilişkilerin normalleşmesini düzenliyor.
Söz konusu anlaşmalar diplomatik çevrelerde daha barışçıl bir Orta Doğu'ya doğru atılmış bir adım olarak memnuniyetle karşılansa da, İsrail-Filistin çatışmasına çözüm getirmemesi nedeniyle bölgedeki birçok halk arasında popülerliğini koruyamıyor.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Kasım 2025'te Trump'a yaptığı açıklamada, iki devletli çözüme doğru "açık bir yol" olduğu sürece krallığın İbrahim Anlaşmaları'na katılmaya açık olduğunu söylemişti.
"Kötü niyet göstergesi olur"
Bir veya iki ülkenin bunu yapmamak için bir nedeni olabilir ve bu kabul edilecektir. Ancak çoğu, İran ile yapılacak bu anlaşmayı aksi takdirde olacağından çok daha tarihi bir olaya dönüştürmeye hazır, istekli ve muktedir olmalıdır.
Sürecin derhal Suudi Arabistan ve Katar'ın imzalamasıyla başlaması gerektiğini belirten Trump, diğer ülkelere de şu sözlerle gözdağı verdi:
"Diğer herkes de onları takip etmeli. Eğer bunu yapmazlarsa, bu anlaşmanın bir parçası olmamalılar; zira bu, kötü niyet göstergesidir."
Trump'tan İran'a da anlaşma iması
Trump, İsrail'in düşmanı İran'ın bile anlaşmalara imza atması gerektiğini ima ederek şu ifadelere yer verdi:
"Eğer İran, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olarak benimle İbrahim Anlaşmasını imzalarsa, onların da bu eşsiz Dünya Koalisyonu'nun parçası olması bir onur olacaktır."
İran temkinli, müzakereler sürüyor
ABD'de hafta sonu boyunca Trump ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio, savaşı sona erdirecek anlaşmanın zamanlamasına ilişkin farklı değerlendirmelerde bulunarak zaman zaman anlaşmanın an meselesi olduğunu ima etti.
Trump son paylaşımında, barış görüşmelerine tamamen yeni bir unsur eklerken, "İran İslam Cumhuriyeti ile müzakereler güzel bir şekilde ilerliyor!" dedi.
ABD Başkanı ayrıca, "İran ile anlaşma ya harika ve anlamlı bir anlaşma olacak ya da hiç anlaşma olmayacak." ifadelerini kullandı.
İran yönetimi ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, bazı ilerlemeler kaydedilmesine rağmen henüz bir anlaşmaya yakın olmadıkları uyarısında bulundu.
Öte yandan devlet medyası, İran'ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf'ın ABD ile savaşı sona erdirecek "diplomatik sürecin" bir parçası olarak pazartesi günü Katar'a ulaştığını duyurdu.
İbrahim Anlaşmaları nedir?
İbrahim Anlaşmaları, İsrail ile Arap ülkeleri arasında diplomatik ilişkilerin kurulması, ekonomik iş birliklerinin artırılması ve bölgesel istikrarın güçlendirilmesi amacıyla imzalanan bir dizi normalleşme anlaşmasına verilen isimdir.
ABD'nin öncülüğünde yürütülen müzakereler sonucunda anlaşmalar 15 Eylül 2020 tarihinde Washington'daki Beyaz Saray'da resmiyet kazandı.
Bu gelişme, İsrail ile Ürdün arasında 1994 yılında imzalanan barış anlaşmasından sonra bir Arap ülkesinin İsrail ile yaptığı ilk normalleşme anlaşması olarak kayıtlara geçti.
İbrahim Anlaşmalarına hangi ülkeler katıldı?
İbrahim Anlaşmaları kapsamında İsrail ile diplomatik ilişkilerini normalleştiren ülkeler şunlar oldu:
- Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)
- Bahreyn
- Sudan
- Fas
Sürecin arabuluculuğunu ise Amerika Birleşik Devletleri üstlendi.
İlk adımı hangi ülke attı?
Birleşik Arap Emirlikleri, 13 Ağustos 2020 tarihinde İsrail ile ilişkileri normalleştirme kararını açıklayan ilk Arap ülkesi oldu.
BAE'nin ardından Bahreyn de sürece katılarak 11 Eylül 2020'de normalleşme kararını duyurdu ve Beyaz Saray'daki imza töreninde yer aldı.
Sudan ve Fas İbrahim Anlaşmalarına nasıl dahil oldu?
Sudan, Ekim 2020'de anlaşmaya katılacağını açıkladı ve Ocak 2021'de ilgili deklarasyonu imzaladı.
Fas ise Aralık 2020'de İsrail ile diplomatik ilişkileri başlatma kararı aldı. Bu kararın ardından ABD, Batı Sahra üzerindeki Fas egemenliğini tanıdı.
İbrahim Anlaşmalarına Suudi Arabistan katılacak mı?
İbrahim Anlaşmaları'nın ilan edilmesinden bu yana gözler bölgenin en etkili ülkelerinden biri olan Suudi Arabistan'a çevrilmiş durumda.
Riyad yönetiminin sürece katılıp katılmayacağı, Orta Doğu diplomasisinin en çok tartışılan başlıkları arasında yer almaya devam ediyor. Ancak şu ana kadar Suudi Arabistan anlaşmaya resmen dahil olmuş değil.
