Türkiye 5G'ye neden geç kaldı

• 2000'li yılların başındaki 3G ihalesinin 2001 krizi nedeniyle 2009'a ertelenmesi, "mobil iletişim tarihimizdeki en büyük rötar" olarak nitelendirildi.
• Bu gecikme 4G'yi de etkiledi ve Türkiye, 1 Nisan 2016'da standart 4G yerine 3 kat daha hızlı olan 4.5G (LTE Advanced) teknolojisine geçti.
• 5G'deki mevcut gecikmenin temelinde siber güvenlik endişeleri ve "yerli donanım ve yazılımlarla ilerleme kararı" yattığı ifade edildi.
• 5G için zorunlu olan baz istasyonları arası (backhaul) fiber altyapının istenen hızda yapılamamasının da süreci ertelediği vurgulandı.

Mobil teknolojide 'G' nesil anlamına geliyor

"5G'de biz neden geciktik?" sorusunu anlamak için mobil şebeke geçmişine bakılması gerektiği ifade edildi. "G" harfinin "generation" yani "nesil" kelimesinin kısaltması olduğu ve 5G'nin, mobil şebekelerin "5. nesli" anlamına geldiği belirtildi.

1980'lerde geliştirilen 1. nesil (1G) teknolojisi 1991'de Türkiye'ye geldi ancak yaygınlaşmayarak çoğunlukla araç telefonlarında kullanıldı. 1994'te gelen 2. nesil (2G) ile telefonlar küçülüp cebe girdi ve SMS (metin mesajları) dönemi başladı.

GPRS ve EDGE güncellemeleriyle internet cep telefonlarına gelse de bu, "bugüne göre çok ilkeldi."

Mobil tarihimizdeki en büyük rötarı 3G'de yedik

2000'li yılların başında 3G teknolojisine geçiş "yolcu uçağına binmek" olarak tanımlanırken, bu uçağın kalkamadığı ifade edildi. 2001 krizinin Türkiye'deki ekonomik etkilerinin operatörlerin yatırım yapmasını zorlaştırdığı ve bunun "mobil iletişim tarihimizdeki en büyük rötar" olduğu kaydedildi.

İptal edilen ve ertelenen ihaleler sonucunda 3G için kalkış izni ancak 2009'da verilebildi. Bu durumun Türkiye'yi akıllı telefon ve mobil ağ devriminin tam ortasına bıraktığı vurgulandı.

3G'deki gecikme 4G'nin gelişini de etkiledi

3G'de yaşanan gecikmenin zincirleme bir şekilde 4G'nin gelişini de etkilediği belirtildi. 1 Nisan 2016'da yapılan geçişle Türkiye'nin, standart 4G yerine ortalama 3 kat daha hızlı olan bir sonraki nesil, yani 4.5G (LTE Advanced) kuşağına yetişebildiği ifade edildi.

Bu durum, "Geç de olsa artık bir süpersonik jetteydik," sözleriyle özetlendi.

Siber güvenlik endişeleri yerli donanım kararı aldırdı

5G'deki gecikmenin tek bir faktöre bağlı olmadığı, bunun bir "zincirleme rötar hikayesi" olduğu belirtildi. 5G frekans ihalesinin ertelenmesinin ardından siber güvenlik endişelerinin gündeme geldiği aktarıldı.

Bu endişelerin altının boş olmadığı, "Çünkü 5G donanımını, yazılımını tamamen yabancı olduğunu düşünürseniz evlerimizi haritalandıran robot süpürgelerin verilerini bile koruyamayız," sözleriyle vurgulandı.

Bu sebeple 5G baz istasyonları gibi donanımlarda "yerli donanım ve yazılımlarla ilerleme kararı" alındı. İşin içine teknik meseleler, test ve sertifikasyon girince bu sürecin "yıllar gerektiği" ifade edildi.

5G bağlantıları için fiber altyapı şart

Gecikmedeki bir diğer teknik nedenin ise altyapı olduğu belirtildi. Baz istasyonlarının birbirine bağlandığı "backhaul" adlı bağlantı sisteminin 5G için kritik öneme sahip olduğu açıklandı.

Önceki nesillerde bu bağlantı için fiber kablo şart değilken, "ama 5G bağlantıları için şart" olduğu vurgulandı. Bu fiber altyapının istenen hızda yapılamamasının 5G'nin gelişini Türkiye'de biraz daha ertelediği bildirildi.

Mobil devrimde sıfır noktası 1 Nisan 2026

Yaşanan sürecin, 3G döneminde başlayan ekonomik ve teknik altyapı uyumsuzluklarının neden olduğu "zincirleme rötarın son dakikaları" olduğu belirtildi.

"Görevde ertelemeler yaşayabileceği kadar yaşandı şu ana kadar," denilerek sürecin sonuna gelindiği ifade edildi. "1 Nisan 2026, Türkiye'nin mobil iletişim devriminde sıfır noktası," sözleriyle 5G için net bir tarih işaret edildi.