UnHerd: İsrail'in saldırganlığı üçüncü bir dünya düzenini mi başlatacak?

İngiltere merkezli yayın organlarından UnHerd'de, İsrail'in Gazze başta olmak üzere Lübnan, Suriye, Irak ve İran gibi bölgedeki saldırganlığının, uluslararası hukuka ve küresel düzene etkilerinin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

İsrail'in Gazze'deki sivillere karşı gaz odaları hariç, akla gelebilecek her türlü zulmü uyguladığı belirtilen analizde, buna rağmen İsrail'in cezasızlık kavramı altında hareket ederek saldırılarına devam ettiği ve bunun 2. Dünya savaşı sonrası düzeni çökerttiği belirtildi.

Analizde ayrıca; ABD'nin de desteği ile uluslararası hukuka ve küresel düzene verilen bu zararın, üçüncü bir dünya düzenini başlatabileceği değerlendirilmesi yapıldı.

İşte UnHerd'de yayınlanan analiz:

Uluslararası Adalet Divanı, Nisan 2025’te verdiği kararda;

“İsrail, uluslararası hukuka uyumu sağlamak için oluşturulan çerçeveyi yok etmeye kararlı görünüyor.”

ifadeleri kullanılmıştı.

Benzer şekilde, Norveç Kalkınma Bakanı Mayıs ayında, İsrail’in Gazze’de uluslararası insan hakları hukukunun ihlali konusunda tehlikeli bir emsal oluşturduğunu belirtti.

Her iki açıklama da, İsrail'in Gazze'deki suçlarının uluslararası hukukta cezasızlığın kapsamını genişlettiği inancından kaynaklanıyor.

Bu durum, gelecekteki çatışmaları daha belirsiz hale getirecek ve dünyayı daha tehlikeli bir yer haline getirecek, muhtemelen yeni bir dünya düzeninin ortaya çıkmasını hızlandıracak.

İlk dünya düzeni, 1920 yılında ilk hükümetlerarası kuruluş olan Milletler Cemiyeti'nin kurulmasıyla ortaya çıktı. Amaç, çatışmaların ve savaşların bir daha asla yaşanmamasını sağlamaktı. Ancak, diğer nedenlerin yanı sıra, yapısal zayıflıklar ve mağlup tarafların çözülmemiş adaletsizlikleri nedeniyle, 1939'da İkinci Dünya Savaşı patlak verdi ve dünya düzeni çöktü.

İkinci Dünya Savaşı'nın dehşeti, böylece ikinci dünya düzeninin ortaya çıkmasına zemin hazırladı.

Birleşmiş Milletler'in kurulması ve 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ile evrenselcilik güçlendi. Bu, uluslararası hukuka uyumu en üst düzeye çıkarmak için çok sayıda kurum ve antlaşma ile pekiştirildi.

Uluslararası hukuk hiçbir zaman mükemmel olmamış, hatta tam olarak uygulanabilir olmamıştır. Ancak iç politika, akademi, sivil toplum ve gazeteciliğin şekillenmesinde dolaylı ve normatif bir etkiye sahip olmuştur.

Uluslararası hukuk, küresel hak temelli bir bilincin ortaya çıkmasını tetiklemiş ve devletlerin ahlaki ve hukuki olarak değerlendirildiği bir referans çerçevesi oluşturmuştur, ancak bu çerçeve uygulanabilirlikten yoksundur.

'Meşru müdafaa'

İsrail, ikinci dünya düzeninin bir ürünüdür. İlk olarak Kasım 1947'de BM'nin Filistin Bölünme Planı ile meşrulaştırılmış ve Mayıs 1949'da BM'ye tam üye olarak kabul edilmiştir.

Bugün birçok BM anlaşmasının imzacısıdır ve çeşitli alanlarda uluslararası hukuka uymaktadır. Ancak yıllardır, kendi imajına uygun tehlikeli istisnalar eklemek amacıyla yarı yasal kavramlar kullanmıştır.

Uluslararası hukuku, nesnel yasallıktan çok, kendi algıladığı meşruiyete (tarihsel mağduriyet veya Filistin topraklarıyla olan İncil'deki bağlar yoluyla) dayalı olarak ele almıştır. Bu, uluslararası toplumda çok az kişinin paylaştığı, ülkenin sınırsız ‘meşru müdafaa’ hakkı gibi İsrail toplumunun inançlarının oluşmasına neden olmuştur.

İronik bir şekilde, bu özel bakış açısı, uluslararası hukukun kendi ortak dili olan retorik yapısı tarafından desteklenmiştir. Bu dil, Tel Aviv'e, diğer birçok devlet gibi, kendilerini haklı çıkarmak için dilbilimsel araçlar sağladı.

İsraillilerin, meşru müdafaa ile ilgili hukuki argümanları alıntılayarak Filistinliler üzerindeki askeri işgalini nasıl savunduklarını düşünün. Ya da “1967'de işgal edilen topraklardan çekilme” çağrısı yapan BM'nin 242 sayılı kararını, “tüm” topraklar anlamına gelmeyecek şekilde yeniden yorumlayarak.

Ayrıca, Gazze Şeridi'nin 2005'ten beri işgal altında olmadığını savunuyorlar. Ancak, İsrail'in bu bölge üzerinde sürdürdüğü “fiili kontrolü” görmezden geliyorlar, ki bu da Dördüncü Lahey Sözleşmesi'ne göre bir işgal anlamına geliyor. İsrail bu sözleşmeye taraf olmasa da, bu sözleşme uluslararası teamül hukuku olup bağlayıcıdır.

Dahiya Doktrini

Aynı şekilde, Tel Aviv'in 1995 yılında belirli konvansiyonel silahlarla ilgili sözleşmeyi onaylaması, 2006 yılında Beyrut'un güneyindeki Dahiya bölgesinde sivillere karşı misket bombası kullanmasını engellemedi. İsrail ordusu, “bölge halkını uyardıkları” için uluslararası hukuku ihlal ettiğini kolayca reddetti.

Dahiya'da yeni bir yasal eşik aşıldı, daha doğrusu çarpıtıldı. Bu eşik, İsrail'in sonraki askeri kampanyalarını tanımlayacak olan “Dahiya Doktrini” idi. Bu doktrin, sivil nüfusa ve altyapıya karşı olağanüstü güç kullanılmasına izin veriyor.

Uluslararası hukukun “orantılılık ilkesi”ni açıkça ihlal etmesine rağmen İsrailli yetkililer, saldırıları “teröristlerin” sivil yataklarını hedef aldıkları iddia ederek haklı çıkmaya çalışıyorlar.

İsrail, 2008'den bu yana Gazze'ye yönelik arka arkaya saldırılarında Dahiya Doktrini'ni daha da genişletti.

Hatta 7 Ekim'den sonra, gerekçelendirme sözleri bile terk edildi. İsrailli yetkililer ve bazı gazetecilerin Gazze'de soykırım da dahil olmak üzere savaş suçları işlenmesi yönündeki çağrıları açık bir şekilde yapıldı.

Gaz odaları hariç, İsrail ordusu Gazze'deki sivillere karşı akla gelebilecek her türlü zulmü işledi.

Gazze, dünyanın en büyük çocuk mezarlığı haline geldi. Çoğu hastane, okul ve üniversite, Gazze Şeridi'nin altyapısının ve evlerinin yaklaşık %80'i ile birlikte yıkıldı.

Gazze'de, iki dünya savaşı, Vietnam Savaşı, Yugoslavya savaşları ve Afganistan savaşının toplamından daha fazla gazeteci hedef alındı ve öldürüldü. Modern çatışmalarda görülmemiş bir şekilde, İsrail BM ile bağlantılı olanlar da dahil olmak üzere yardım çalışanlarını sistematik olarak hedef aldı.

Düşmanlar ve müttefikler

Silah namluları daha sonra uluslararası hukukun temsilcisi olan BM'ye çevrildi. Ekim 2024'te Knesset, UNRWA'yı yasakladı ve hatta onu “terör örgütü” olarak nitelendirdi.

Elbette, İsrail uzun zamandır BM'yi taraflı olarak görüyordu ve UNRWA'yı Tel Aviv'in Filistinli mülteci sorununu ortadan kaldırma isteğine zararlı olarak görüyordu. Ancak 7 Ekim'den sonra İsrail, Filistinlilere karşı soykırım savaşı başlatmakla kalmadı, aynı zamanda yasal araçları ve askeri gücünü kullanarak, bu savaşın kapsamını sınırlayabilecek yasal kurumları etkisiz hale getirdi. Bu, Birleşmiş Milletler tarihinde eşi görülmemiş bir durumdur.

Yine de sınırsız vahşetine rağmen, ABD'nin desteği olmasaydı İsrail durdurulabilirdi.

Trump 2018 yılında, İsrail karşıtı tavrı nedeniyle ABD'yi İnsan Hakları Konseyi'nden çekmişti. Biden yönetimi, konseyin “İsrail'e orantısız ilgi göstermesini” eleştirmesine rağmen, 2021 yılında konseye yeniden katıldı. Ancak 2025 yılında Trump, konseyi yeniden terk etti.

Sonuçta, İsrail'in 7 Ekim sonrası felaket duygusuyla hareket edip etmediği, bu duygunun rasyonelliği gölgelediği ya da savaş hedeflerine ulaşmak için sahip olduğu askeri kapasiteyi rasyonel bir şekilde kullanıp kullanmadığı çok da önemli değil.

Açıklama ne olursa olsun, İsrail'in eşi görülmemiş suçları uluslararası sistemde bir gidişat belirledi. Artık bu tür suçların giderek normalleşmesi altında, sistemin nihayetinde çökme olasılığı var.

Ancak bu gidişat üçüncü bir dünya düzenini başlatabilir. Zira; zulüm süreçleri her zaman küresel sistemde değişimlere yol açmıştır.