Google - Reuters
- Google, Kaliforniya ve Florida'da iki yıl boyunca toplam 32 milyon kısırlaştırılmış erkek sivrisinek salmak için izin talebinde bulundu.
- Proje kapsamında kullanılan Wolbachia bakterisi, sivrisineklerin üremesini engelleyerek popülasyonun azalmasını sağlıyor.
- Yapay zekâ destekli sistemler sayesinde erkek ve dişi sivrisinekler otomatik olarak ayrıştırılıyor.
- Singapur'daki denemelerde sivrisinek nüfusunda yüzde 80-90, dang humması vakalarında ise yüzde 70'in üzerinde düşüş kaydedildi.
Teknoloji şirketi Google, hastalık taşıyan sivrisineklerin sayısını azaltmak amacıyla Kaliforniya ve Florida eyaletlerinde toplam 32 milyon kısırlaştırılmış erkek sivrisinek salmak için ABD hükümetinden izin talep etti.
Şirketin "Debug" (Hata Ayıklama) programı kapsamında geliştirilen proje, dang humması, Zika, Batı Nil virüsü, çikungunya ve sıtma gibi ölümcül hastalıkların yayılmasını önlemeyi amaçlıyor. Dünyanın en ölümcül canlıları arasında gösterilen sivrisinekler, her yıl yüz binlerce kişinin ölümüne yol açan hastalıkların başlıca taşıyıcısı olarak biliniyor.
ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) kayıtlarına göre Google, iki yıl boyunca her eyalette yıllık 16 milyona kadar sivrisinek salımı için deneysel kullanım izni talebinde bulundu. Kurumun, 5 Haziran'da sona erecek kamuoyu görüşü sürecinin ardından karar vermesi bekleniyor.
Wolbachia bakterisiyle üreme engelleniyor
Projede kullanılan erkek sivrisinekler insanları ısırmıyor ve hastalık taşımıyor. Google'ın geliştirdiği yöntemde erkek sivrisinekler, doğada doğal olarak bulunan "Wolbachia" bakterisiyle laboratuvar ortamında yetiştiriliyor.
Bu bakteriyi taşıyan erkek sivrisinekler vahşi doğadaki dişilerle çiftleştiğinde yumurtalar gelişemiyor ve yeni nesiller ortaya çıkmıyor. Böylece her nesilde sivrisinek nüfusu daha da azalıyor.
Debug programı ilk olarak Google'ın çatı şirketi Alphabet'in sağlık teknolojileri şirketi Verily bünyesinde bir "Moonshot" projesi olarak başlatılmıştı. Verily, Aralık 2024 itibarıyla projenin tamamen Google bünyesine geçtiğini duyurdu.
Yapay zekâ destekli otomasyon kullanılıyor
Google, geleneksel sivrisinek kontrol yöntemlerinin giderek etkisini kaybettiğini savunuyor. Şirkete göre pestisitler zamanla direnç gelişimine yol açarken, sivrisineklerin üreme alanı olan tüm su kaynaklarının tespit edilmesi ve temizlenmesi de pratikte mümkün olmuyor.
Bu nedenle şirket, ilk aşamada dang humması, Zika, sarı humma ve çikungunya vakalarının büyük bölümünden sorumlu olan Aedes aegypti türünü hedef alıyor.
Google mühendisleri ve bilim insanları tarafından geliştirilen sistemlerde veri analitiği, sensör teknolojileri ve yapay zekâ destekli bilgisayarlı görü sistemleri kullanılıyor. Bu sistemler sayesinde erkek ve dişi sivrisinekler yüksek doğrulukla ayrıştırılıyor ve erkek sivrisinekler doğru zamanda, doğru bölgelerde doğaya bırakılıyor.
Singapur'da dikkat çekici sonuçlar elde edildi
Debug projesinin ilk uluslararası araştırma ve geliştirme merkezi olan Singapur'da gerçekleştirilen denemeler, yöntemin etkinliğine ilişkin önemli veriler ortaya koydu.
Google'ın paylaştığı sonuçlara göre milyonlarca kısır erkek sivrisineğin doğaya salınmasının ardından 6 ila 12 ay içerisinde Aedes aegypti popülasyonunda yüzde 80 ila 90 oranında azalma sağlandı. Aynı dönemde dang humması vakalarının da yüzde 70'in üzerinde düştüğü bildirildi.
Debug Programı Başkanı Linus Upson, Singapur'da elde edilen sonuçların projeye olan güvenlerini artırdığını belirterek, teknolojiyi özellikle küresel dang humması vakalarının büyük bölümünün görüldüğü Asya'daki diğer bölgelere yaymayı hedeflediklerini söyledi.
