Ay’ın gizli yüzü buz kesti: Karanlık taraf aynı zamanda en soğuk taraf

• Çin’in Chang’e-6 misyonu, Ay’ın karanlık yüzünden alınan ilk örnekleri Dünya’ya getirdi.
• Analizler, uzak yüzün mantosunun yakın yüze göre yaklaşık 100°C daha soğuk olduğunu gösterdi.
• Araştırmaya Pekin Üniversitesi, UCL ve Shandong Üniversitesi’nden bilim insanları katıldı.
• Bulgular, Nature Geoscience dergisinde yayımlandı ve Ay’ın jeolojik evrimine ışık tuttu.

Ay’ın karanlık yüzü aynı zamanda daha soğuk

Ay’ın karanlık yüzü hakkında yapılan yeni araştırma, bu bölgenin sadece ışıksız değil, aynı zamanda daha düşük sıcaklıklara sahip olduğunu gösteriyor. Çin’in Chang’e-6 görevi kapsamında Güney Kutbu-Aitken Havzası’ndan toplanan örnekler, lavların yaklaşık 1.100°C’de oluştuğunu ortaya koydu. Bu, Ay’ın Dünya’ya bakan yakın yüzeyinden alınan örneklerden yaklaşık 100°C daha soğuk.

Pekin Uranyum Jeolojisi Araştırma Enstitüsü, Pekin Üniversitesi Yer ve Uzay Bilimleri Okulu, University College London (UCL) ve Shandong Üniversitesi’nden bilim insanlarının yer aldığı ekip, örneklerin kimyasal bileşimini analiz etti.

Araştırma, Ay’ın uzak yüzünde daha az uranyum, toryum ve potasyum bulunduğunu ve bu elementlerin eksikliğinin mantoyu daha soğuk hale getirdiğini ortaya koydu.

Isı farkının nedeni Ay’ın element dengesizliği olabilir

Bilim insanları, bu sıcaklık farkının, ısı yayan radyoaktif elementlerin Ay’ın yüzeyinde eşit dağılmamasından kaynaklandığını düşünüyor. KREEP adı verilen (potasyum, nadir toprak elementleri ve fosfor karışımı) materyal, genellikle Ay’ın yakın yüzünde yoğunlaşıyor. Bu durumun, milyarlarca yıl önce gerçekleşen büyük bir çarpışma sonucu oluştuğu düşünülüyor.

Bazı araştırmacılar, Ay’ın geçmişte iki küçük gökcisminden oluştuğunu ve bunlardan birinin daha fazla radyoaktif element içerdiğini öne sürüyor. Diğer bir teori ise Dünya’nın kütle çekiminin yakın yüzeydeki mantoyu daha fazla ısıttığını savunuyor. UCL’den Profesör Yang Li, “Ay’ın yakın ve uzak yüzleri, hem yüzeyde hem de iç kısımlarda büyük farklılık gösteriyor. Bu, Ay’ın en büyük gizemlerinden biri,” dedi.

Chang’e-6 örnekleri Ay’ın evrimine ışık tutuyor

Araştırma kapsamında, Chang’e-6 misyonu tarafından getirilen toplam 1.935 gram Ay toprağının 300 gramı incelendi. Numuneler, elektron sondaları ve İkincil İyon Kütle Spektrometresi (SIMS) kullanılarak analiz edildi. Bu yöntemle, uranyum bozunmasından oluşan kurşun izotopları incelendi ve örneklerin yaklaşık 2,8 milyar yıl önce oluştuğu belirlendi.

Elde edilen sonuçlar, Ay’ın oluşumuyla ilgili Dev Çarpma Hipotezi’ni destekliyor. Bu teoriye göre, Mars büyüklüğünde bir gök cismiyle çarpışan ilkel Dünya’dan ayrılan madde, zamanla katılaşıp bugünkü Ay’ı oluşturdu. Ancak bu süreçte KREEP maddeleri yakın yüzde birikerek buradaki volkanik aktiviteyi artırdı.

Ay’ın sırları gelecek görevlerle daha da aydınlanacak

Pekin Üniversitesi’nden araştırmacı Xuelin Zhu, “Bu bulgular bizi Ay’ın iki yüzünü anlamaya bir adım daha yaklaştırıyor,” diyerek sonuçların önemini vurguladı. Zhu’ya göre, fark sadece yüzeyde değil, Ay’ın iç katmanlarında da açıkça görülüyor.

Uzmanlar, Ay’ın farklı bölgelerinden alınacak yeni örneklerle sıcaklık farkının nedenlerini daha net anlamayı umuyor. Gelecekteki astronot ve taykonot görevlerinin, bu gizemli sıcaklık farkını daha derinlemesine incelemesi bekleniyor.