Elon Musk’ın “Üçüncü Parti” çıkışı ABD siyasetinde tartışma yarattı

• Trump’la tartışmasının ardından sosyal medyada yaptığı “Üçüncü parti kurulmalı mı?” anketi büyük yankı uyandırdı.
• ABD’deki seçim sistemi ve siyasi yapı, üçüncü partilerin uzun ömürlü olmasını engelliyor.
• Akademisyenler, Musk’ın popülaritesine rağmen yeni bir partinin kalıcı olmasının zor olduğu görüşünde.
• Musk’ın Trump yerine JD Vance’e destek verebileceği ve “kingmaker” rolü üstlenebileceği konuşuluyor.

ABD, 19. yüzyıl ortalarından bu yana Demokratlar ve Cumhuriyetçiler tarafından şekillenen iki partili bir sistemle yönetiliyor. Güçlü örgütlenme, finansman kaynakları, ülke geneline yayılmış kampanya ağları ve eyalet bazlı “kazanan hepsini alır” seçim sistemi, bu iki partinin hâkimiyetini pekiştirdi.

Musk’ın X platformunda başlattığı anketin milyonlarca kişi tarafından desteklenmesi, “ABD’de üçüncü bir parti kalıcı olarak var olabilir mi?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

Üçüncü partilerin tarihsel etkisi

ABD tarihinde üçüncü partiler zaman zaman dengeleri değiştirdi:

• 1912: Theodore Roosevelt’in İlerici Partisi yüzde 27 oy aldı, başkanlığı kazanamadı ama Demokrat Wilson’a zafer getirdi.
• 1968: George Wallace, Amerikan Bağımsız Partisi’yle 5 güney eyaletini kazandı.
• 1992: Ross Perot, yüzde 18,9 oy alarak iki partili sistemi sarstı ancak tek bir Seçiciler Kurulu oyu dahi kazanamadı.

Columbia Üniversitesi’nden Prof. Dr. Robert Y. Shapiro, “Başkanlığı kazanacak oyları almak çoğunluk sistemi nedeniyle zordur. Ross Perot örneğinde gördüğümüz gibi, yüksek oy oranı bile yetmez.” dedi.

Neden sistem üçüncü partileri zorluyor?

ABD seçim sistemi, “Duverger Yasası”na uygun biçimde iki büyük parti etrafında kümelenmeyi teşvik ediyor.

• Seçiciler Kurulu: 48 eyalette “kazanan hepsini alır” kuralı, üçüncü partilerin etkisini azaltıyor.
• Oy bölücü etiketi: Seçmenin, üçüncü partiye oy vermesi “kazanan partiyi zayıflatmak” olarak algılanıyor.
• Maliyet ve erişim engelleri: 50 eyalette farklı imza ve takvim koşulları, üçüncü partiler için yüksek bir bariyer oluşturuyor.

Princeton Üniversitesi’nden Prof. Dr. Andreas Wimmer, “ABD’nin seçim sistemi yalnızca iki partinin üstünlük kurmasına izin veriyor, bu da üçüncü partilerin etkili olmasını engelliyor.” değerlendirmesini yaptı.

Reformlar oyunu değiştirebilir mi?

Son yıllarda bazı eyaletler yeni oylama sistemlerini deniyor:

• Sıralı Tercih Oylaması (RCV): Maine ve Alaska’da uygulanıyor, seçmene “ikinci tercih” hakkı tanıyor.
• Füzyon Oyu: Adayların birden fazla parti etiketiyle seçime girmesine olanak veriyor.

Shapiro, “Orantılı temsil gibi reformlar yapılmadıkça, üçüncü partilerin ulusal ölçekte başarılı olması mümkün değil.” dedi.

Musk faktörü: Dijital çağın avantajı yeterli mi?

Musk, 5 Temmuz’da “America Party” ifadesini kullanarak yeni bir oluşuma sinyal verdi. Yüksek profilli anket ve paylaşımlara rağmen henüz somut bir örgütlenme adımı atılmadı.

Uzmanlar, Musk’ın finansal gücü ve dijital etkisinin dikkat çekici olduğunu ancak bunun tek başına yeterli olmayacağını savunuyor.

• Shapiro: “Kişisel ün, mevcut iki parti içinde daha değerli. Trump örneği bunu gösterdi.”
• Wimmer: “Musk, geniş bir taban desteğine sahip değil. En fazla Cumhuriyetçi oylarını bölebilir.”

Trump yerine Vance’e destek iddiası

Wall Street Journal, Musk’ın üçüncü parti kurmaktan vazgeçtiğini, şirketlerine odaklanmak istediğini ve Cumhuriyetçi Parti içindeki etkisini korumayı hedeflediğini yazdı.

İddiaya göre Musk, Başkan Yardımcısı JD Vance ile yakın ilişkiler kurarak 2028 seçimlerinde ona finansal destek vermeyi planlıyor. Vance, Fox News’e verdiği röportajda, “Elon’a tavsiyem, Cumhuriyetçi Partiyi içeriden düzeltmeye çalışmasıdır. Üçüncü partiyle fark yaratamaz.” dedi.