Hürrem Sultan neden hiç kumpir yemedi?

• Hürrem Sultan, 16. yüzyılda (yaklaşık 1502-1558) Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşamış, Osmanlı'nın en etkili figürlerinden biri olmuştur.
• Anavatanı Güney Amerika olan patates, Avrupa'ya 16. yüzyılda getirilmiş ancak Osmanlı İmparatorluğu'na girişi ve mutfaklarda yaygınlaşması 19. yüzyılı bulmuştur.
• Patates, Osmanlı topraklarına ilk geldiğinde halk tarafından şüpheyle karşılanmış, bir gıda maddesi olarak kabul edilmesi ve tarımının yaygınlaşması zaman almıştır.
• Dolayısıyla Hürrem Sultan'ın vefatı ile patatesin Osmanlı saray mutfağına girmesi arasında yaklaşık 300 yıllık bir zaman farkı bulunmaktadır.

Hürrem Sultan'ın 16. yüzyıl saray mutfağı

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı saray mutfağı, dünyanın en zengin ve çeşitli mutfaklarından biri olarak kabul ediliyordu. Et yemekleri, pilavlar, çeşitli sebzeler, hamur işleri ve birbirinden farklı şerbetler, dönemin damak zevkinin en önemli unsurlarını oluşturuyordu.

Hürrem Sultan'ın sofrasında kuzu etinden bıldırcına, patlıcandan lahanaya, elmadan ayvaya kadar sayısız ürün yer alıyordu. Ancak bu zengin menüde domates, mısır ve patates gibi Amerika'nın keşfinden sonra dünyaya yayılan ürünler bulunmuyordu.

Patatesin Amerika'dan Osmanlı'ya uzun yolculuğu

Patatesin anavatanı Güney Amerika'daki And Dağları'dır ve Avrupa'ya İspanyol kaşifler tarafından 16. yüzyılda getirilmiştir. Ancak patatesin Avrupa ve Osmanlı mutfaklarında bir gıda olarak benimsenmesi oldukça yavaş ve sancılı bir süreç oldu.

Osmanlı İmparatorluğu'na patatesin ilk olarak 18. yüzyıl sonlarında geldiği ve tarımının 19. yüzyılda yaygınlaştığı düşünülmektedir. İlk zamanlar "yer elması" olarak adlandırılan ve halk tarafından zehirli olduğu endişesiyle mesafeli yaklaşılan patates, zamanla besleyici değerinin anlaşılmasıyla sofralardaki yerini almıştır.

Tarihin ayırdığı iki lezzet dünyası

Sonuç olarak, Hürrem Sultan'ın 1558'deki vefatı, patatesin Osmanlı coğrafyasına girmesinden çok önceki bir tarihtir. Bu nedenle ne Hürrem Sultan ne de onun çağdaşı olan herhangi bir Osmanlı, patatesin tadını bilme imkanına sahip olmamıştır.

Günümüzde severek tükettiğimiz kumpir, patates salatası veya patates kızartması gibi lezzetler, Osmanlı mutfağının son dönemlerinde ve Cumhuriyetin ilk yıllarında popülerleşmiştir. Hürrem Sultan'ın dünyası ile bizim lezzet dünyamız arasındaki bu fark, tarihin ve coğrafyanın mutfak kültürünü nasıl şekillendirdiğinin en basit örneklerinden biridir.