İranlı gazeteci gdh'a konuştu: ABD'nin şartları tüm kırmızı çizgileri aşıyor

• ABD’nin planı, İran’ın nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılmasını ve gelecekte bu alana dönmemesini şart koşuyor.
• Tahran ise üslerin kapatılması ve füze programına dokunulmaması gibi 7 maddelik karşı teklif sundu.
• Sultani, bu şartların kabulünü “teslimiyet” olarak nitelendiriyor.

ABD ile İran arasında tırmanan savaşın ardından diplomasi trafiği hızlandı. İran tarafı reddetse de Trump, ısrarla müzakerelerin devam ettiğini dile getiriyor. Ancak Washington’un sunduğu 15 maddelik teklifin kabul edilmesi halinde Tahran’ın yıllardır savunduğu temel güvenlik doktrininde köklü bir kırılma yaşanabileceği değerlendiriliyor.

ABD’nin 15 maddelik teklifi

• İran’ın mevcut nükleer kapasitesinin tamamen ortadan kaldırılması.
• “Asla nükleer silah arayışına girmeyeceğine” dair bağlayıcı taahhüt verilmesi.
• Nükleer zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen yasaklanması.
• Zenginleştirilmiş uranyum stoklarının Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetimine devredilmesi.
• Natanz’daki nükleer tesisin tamamen devre dışı bırakılması ve imha edilmesi. İsfahan’daki nükleer altyapının kapatılması ve sökülmesi.
• Fordow’daki yer altı nükleer tesisinin tamamen kapatılması.
• Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na sınırsız denetim ve tüm verilere erişim izni verilmesi.
• İran’ın bölgedeki vekalet güçleri stratejisinden tamamen vazgeçmesi.
• Milis gruplara sağlanan finansman, eğitim ve silah desteğinin kesilmesi.
• Hürmüz Boğazı’nın uluslararası ticarete kesintisiz açık tutulması.
• Balistik füze programının askıya alınması ve sınırlandırılması.
• Balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanımına izin verilmesi.
• Tüm ekonomik ve finansal yaptırımların kaldırılması.
• Buşehr’de sivil nükleer programın geliştirilmesine uluslararası destek sağlanması.
• Ek bölgesel güvenlik mutabakatlarının yapılması

İran’ın 7 maddelik talepleri

ABD’nin teklifine karşı İran da 7 maddede kendi koşullarını sıraladı:

• Körfez bölgesindeki tüm ABD askeri üslerinin kapatılması.
• Savaşın yol açtığı maddi zararların ABD tarafından tazmin edilmesi.
• Hürmüz Boğazı’ndan geçen tüm ticari gemiler için uluslararası ücretlendirme mekanizması kurulması.
• ABD’den savaşın yeniden başlamayacağına dair güvenlik garantisi verilmesi.
• İsrail’in Hizbullah’a yönelik tüm askeri operasyonlarının durdurulması.
• İran’a yönelik tüm yaptırımların tamamen kaldırılması.
• İran’ın balistik füze programına hiçbir şekilde sınırlama getirilmemesi

Süreçle ilgili gdh’a değerlendirmede bulunan gazeteci Aslan Sultani, İran’ın bu şartları kabul etmesinin rejim açısından tarihi bir kırılma olacağını savundu.

Sultani’ye göre İran’ın nükleer programı, balistik füze kapasitesi ve bölgedeki vekil güçleri, rejimin vazgeçilmez “kırmızı çizgileri” arasında yer alıyor. Bu alanlardan geri adım atılması, doğrudan rejimin güvenlik mimarisinin çözülmesi anlamına geliyor.

Sultani, “Bu şartlar ancak rejim varoluşsal bir tehdit hissederse kabul edilebilir. Ancak bu da mevcut güç alanlarından vazgeçmek demektir. İran’ın kırmızı çizgilerinin aşılması anlamına gelir.” değerlendirmesinde bulundu.

Anlaşma olsa bile sahada geçerli mi?

Sultani’ye göre en kritik soru, olası bir anlaşmanın uygulanabilirliği. Sultani, İran’ın geçmişte anlaşmaları esnetme ve farklı yorumlama eğilimine dikkat çekerek, kağıt üzerinde sağlanacak bir mutabakatın sahada aynı şekilde işlemesinin garanti olmadığını belirtti.

Bu nedenle, taraflar arasında bir anlaşma sağlansa bile bunun kalıcı bir barış mı yoksa geçici bir denge mi yaratacağı belirsizliğini koruyor.