İslam dünyasına içtihat çağrısı! Prof. Dr. Cemil Aydın açıkladı: Zehrin geldiği yer ilaç olamaz

• Prof. Dr. Cemil Aydın, 19. yüzyıl aydınlanmasında Asya ve İslam dünyasının öncü rol oynadığını savundu.
• Namık Kemal ve Ahmet Cevdet Paşa gibi isimlerin taklit yerine "içtihat" yaparak özgün bir medeniyet vizyonu sunduğunu belirtti.
• Sömürgecilikten arınmış bir gelecek için bu düşünsel mirasın yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

İstanbul Medipol Üniversitesi Tarih Bölümü’nün düzenlediği “Tarih Konuşmaları” serisi, modern dünya tarihi ve küresel İslam düşüncesi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Cemil Aydın’ın konferansıyla başladı. Konuşması sırasında sömürgeciliğin yalnızca tarihsel bir süreç olmadığını, zihinsel mirasının günümüzde de etkisini sürdürdüğünü vurgulayan Prof. Dr. Aydın, “Yeni bir dünya kurarken buraya nasıl geldiğimizi anlamak çok önemli. İhtiyacımız olan şey taklit değil, içtihattır.” dedi.

“Zehrin geldiği yer ilaç olamaz”

Bazı düşünürlerin Avrupa ile kurulan düşünsel ilişkinin tamamen kesilmesi gerektiğini savunduğunu belirterek Prof. Dr. Aydın, “Zehrin geldiği yer ilaç olamaz yaklaşımı son dönemde güç kazandı. Batılı fikirlerle yapılan sentezin toplumları içeriden zehirlediği yönündeki görüşler özellikle “öze dönüş” ve medeniyet ihyası fikrini öne çıkarıyor. Ancak Tanzimat’tan itibaren Ahmet Cevdet Paşa, Namık Kemal ve Mehmet Akif gibi isimler Avrupa düşüncesiyle İslam geleneğini sentezleyerek yeni bir gelecek kurmaya çalışıyor. Bu mirasın tamamen reddedilmesi haksızlık olacaktır.” dedi.

Gerçek küresel aydınlanmanın adresi Asya ve İslam dünyası oldu

Genel kabul gören "Aydınlanma sadece Avrupa'nın başarısıdır" tezine güçlü bir itiraz getiren Prof. Dr. Aydın, 19. yüzyıldaki gerçek küresel aydınlanmanın Avrupa dışında; Asya, Afrika ve İslam dünyasında yaşandığını savundu. Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı sadece siyasi değil, muazzam bir fikri mücadele verdiğini belirten Prof. Dr. Aydın, Namık Kemal’i o görsele Karl Marx’tan daha karizmatik olduğu için koydum. Çünkü bu kurucu nesil, Avrupa aydınlanmasını alıp kendi haklarını savunacak şekilde yeniden tanımlamış, insanlık tarihinin en üretken fikir akımlarını inşa etmiştir.” dedi.

“İslami gelenek içtihatla yeniden yorumlandı”

Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı güçlü bir fikrî mücadele verdiğini söyleyen Prof. Dr. Aydın, Fatma Aliye Hanım başta olmak üzere dönemin aydınlarının, İslam’ın kadını ezdiği yönündeki tezlere karşı önemli cevaplar geliştirdiğini anlattı. Bu kuşağın, İslami geleneği taklit ederek değil içtihatla yeniden yorumlama cesaretine sahip olduğunu ifade eden Aydın, “Yeni bir dünya tarihi vizyonu geliştirdiler. Bilim üretmenin ve geleceği inşa etmenin Müslüman toplumlar için mümkün olduğunu savundular.” dedi.

“Yeniden dünya kurmaya ihtiyaç var”

İstiklal Marşı’ndaki “Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal” ifadesinin uzun bir fikri mücadelenin sonucu olduğunu söyleyen Prof. Dr. Aydın, bu yaklaşımın Müslüman toplumların eşitlik, özgürlük ve adalet taleplerinin düşünsel temelini oluşturduğunu belirtti. Gandhi’nin “Avrupa’nın medenileşmesi iyi bir şey olabilir” sözünün de sömürgeci medeniyet anlayışına yönelik güçlü bir eleştiri olduğunu ifade eden Prof. Dr. Aydın, Marshall Hodgson’ın ise İslam tarihini dünya tarihinin merkezine taşıyan önemli isimlerden biri olduğunu vurguladı. Prof. Dr. Aydın, günümüzde yeniden daha iyi bir dünya kurma ihtiyacının bulunduğunu belirterek, geçmişin düşünsel mirasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

“Medeniyetler çatışması tezinin merkezinde Filistin vardı”

Prof. Dr. Aydın, medeniyetler çatışması tezinin Filistin meselesi üzerinden şekillendiğini belirterek, bu yaklaşımın küresel siyasette önemli etkiler oluşturduğunu söyledi. Filistin hareketinin 1960’lı ve 1970’li yıllarda Asya ve Afrika düşüncesinde çok önemli bir yere sahip olduğunu ifade eden Prof. Dr. Aydın, Güney Afrika’daki Nelson Mandela hareketiyle birlikte Filistin mücadelesinin de özgürlük, eşitlik ve adalet arayışının sembollerinden biri olarak görüldüğünü dile getirdi.

Avrupa’nın değil İslam dünyasının belirleyici rolü var

Programın açılışında konuşan İstanbul Medipol Üniversitesi'nin mevcut rektörü Prof. Dr. Bahadır Kürşat Güntürk, “Cemil Hoca’nın çalışmaları, modern düşünce tarihinin yalnızca Avrupa’da ortaya çıkan fikirlerle şekillenmediğini, Asya, Afrika ve İslam dünyasının düşünsel birikimlerinin, siyasal tahayyüllerinin de modern dünyanın kuruluşunda belirleyici bir rol oynadığını güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır. İstanbul Medipol Üniversitesi Tarih Bölümü tarafından düzenlenen Tarih Konuşmaları serimizin ilk programına hepiniz hoş geldiniz.” ifadelerini kullandı.