Pekin’den satranç hamlesi: İran kriziyle Washington’a mesaj

• Çin, İran’ı ateşkese yönlendirmede rol oynayarak ABD ile diplomatik temaslarını artırdı.
• Xi Jinping, bu hamleyle Donald Trump ile yapılacak zirve öncesi siyasi koz elde etmeyi amaçlıyor.
• Pekin, aynı anda İran, Kuzey Kore ve Tayvan dosyalarında aktif rol üstlenerek küresel arabulucu imajını güçlendiriyor.

Çin, İran savaşında nadir görülen bir diplomatik girişimde bulunarak Tahran’ı ABD ile müzakere masasına oturmaya teşvik etti. Her ne kadar bu rol belirleyici olmasa da, Çin lideri Xi Jinping için önemli bir diplomatik kazanım sağladı.

Ateşkes sürecinde Çin etkisi

İran ile ABD arasında sağlanan iki haftalık ateşkesin mimarları arasında Pakistan, Türkiye ve Mısır öne çıkarken, ABD Başkanı Donald Trump özellikle Çin’in rolünü vurguladı.

Beyaz Saray, ateşkes sürecinin Çin ve ABD arasında “en üst düzeyde” görüşüldüğünü açıkladı. Çin’in sunduğu diplomatik plan, İran için müzakerelere geçişte bir “çıkış yolu” oluşturdu.

Zirve öncesi stratejik hamle

Pekin yönetiminin bu diplomatik hamlesi, Mayıs ayında yapılması planlanan Trump–Xi zirvesine hazırlık olarak değerlendiriliyor. Xi Jinping, bu süreçte elde ettiği diplomatik krediyi;

• gümrük tarifelerinde gevşeme
• teknoloji ihracat kısıtlamalarının azaltılması
• ABD’nin Tayvan politikasında değişim

gibi başlıklarda pazarlık unsuru olarak kullanmayı hedefliyor.

Pekin’den çok cepheli güç gösterisi

Çin’in diplomatik hamleleri yalnızca Orta Doğu ile sınırlı değil. Dışişleri Bakanı Wang Yi, 26 ayrı görüşme gerçekleştirerek Pekin’i arabulucu olarak konumlandırdı.

Aynı zamanda Kuzey Kore’ye yapılan ziyaretler ve Tayvanlı muhalefet liderinin Çin’e davet edilmesi, Pekin’in bölgesel ve küresel krizlerde vazgeçilmez aktör olduğu mesajını güçlendirdi.

Asıl hedef: Tayvan üzerinden büyük pazarlık

Analistlere göre Çin için en kritik konu Tayvan. Pekin yönetimi, yaklaşan zirvede ABD’nin Tayvan’a verdiği desteği zayıflatmayı hedefliyor.

Bu kapsamda Çin, Tayvanlı muhalefet ile temas kurarken aynı zamanda İran krizinde arabuluculuk yaparak “askeri müdahale gerektirmeyen bir düzen” vizyonu sunuyor.

Ekonomik alarm: Savaş Çin’i neden korkutuyor?

Çin’in diplomatik girişimlerinin arkasında ekonomik motivasyonlar da bulunuyor. Hürmüz Boğazı’ndaki kriz kısa vadede Çin’e avantaj sağlasa da, uzun süren bir savaş küresel talebi düşürerek Çin ekonomisini olumsuz etkileyebilir.

Ayrıca Trump’ın, İran’a silah sağlayan ülkelere %50 gümrük vergisi uygulama tehdidi, Pekin için ciddi bir risk oluşturuyor.

“Tiyatro diplomasisi” mi, küresel liderlik mi?

Uzmanlar, Çin’in bu yaklaşımını “risk almadan kazanç elde etmeye dayalı” bir strateji olarak tanımlıyor. Pekin yönetimi, küresel istikrarın mimarı gibi görünürken, somut sorumluluklardan kaçınmayı tercih ediyor.

Nitekim Çin, İran’ın ateşkeste garantör olma talebine mesafeli yaklaşırken, Birleşmiş Milletler’de Hürmüz Boğazı’nı korumaya yönelik askeri yetki içeren tasarıyı engelledi.