Stimson Center: BM küresel işlevini tamamen yitirdi mi?

ABD merkezli düşünce kuruluşlarından Stimson Center'da BM Zirvesi'nde çıkacak kararlar beklenirken, örgütün faaliyetlerinin ve işlevsiz hale gelen yapısının değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

BM'nin günümüz dünyasının taleplerine cevap veremeyen bir örgüt haline geldiğine dikkat çekilen analizde, örgütün geldiği durumu yoğun bakımdaki bir hasta gibi işlevlerini yerine getiremeyen bir noktaya geldiği tespiti yapıldı.

Analizde ayrıca; BM Güvenlik Konseyi'nin ileri düzeydeki felç hali nedeniyle yapısında eğer bir güncelleme yapılmaz ise kağıt üzerinde bir yapı olmaktan öteye gidemeyeceği tespiti yapıldı.

İşte Stimson Center'da yayınlanan analiz:

BM, 81. yılına girerken küresel yönetişimin bir simgesi olarak kalmayı umuyor. Ancak daha çok yoğun bakımdaki bir hasta gibi ve iç değerlendirmeler ve mali otopsilerden elde edilen prognozlar çok kötü.

9 milyar dolarlık bütçesinin yarısını Washington'a bağımlı olan Dünya Gıda Programı ve operasyonel kapasitesinin beşte ikisini Washington'a bağımlı olan BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, binlerce çalışanı işten çıkarmak zorunda kaldı.

Bu drastik kesintiler, hayat kurtaran yardımların ihtiyaçlara göre değil, bütçe uygunluğu ve bağışçıların tercihlerine göre soğuk bir hesaplamayla tahsis edildiği bir “aşırı önceliklendirme” doktrininin benimsenmesini gerektirdi.

Ve ne yazık ki, bu stratejik geri çekilmenin insani sonuçları katlanarak artıyor. Örneğin Gazze'de, İsrail'in soykırım amaçlı ablukası ve BM altyapısını hedef alması sırasında kıtlık ortamında yardımların ulaştırılması sağlanamadı.

Başka yerlerde de aynı operasyonel çöküş, Güvenlik Konseyi'nin ileri düzeydeki felç hali nedeniyle yapılamıyor.

BM'nin en güçlü üyelerinin tutarsız tutumları, tutarlı bir eylem potansiyelini zayıflatıyor ve sonuç olarak, prosedürel çekişmeler ve stratejik tutarsızlığa sürüklenmek ve Haiti'den Myanmar'a kadar sıcak noktaları, anlamlı bir müdahale veya tutarlı diplomatik ilgi olmaksızın çürümeye terk ediyor.

Genel olarak bu durum, görevlerini yerine getiremeyen, içi boş bir BM'nin ortaya çıktığını gösteriyor.

Bunun yanı sıra, tüm süreç stratejik yönelimin temel eksikliği nedeniyle felce uğramış ve Genel Sekreter Antonio Guterres'in kendisinin de kabul ettiği gibi, zaman ve siyasi sermayesi olmadığı için gerçekleştiremediği köklü kurumsal reformların yerine geçen, maliyet kesintisine yönelik bir işlem haline gelmiştir.

Dolayısıyla, ortaya çıkan liderlik boşluğu, üye devletler arasında daha derin ve ölümcül bir siyasi başarısızlığın sadece bir belirtisidir.

Gelinen noktada; işlevsiz bir Güvenlik Konseyi, BM misyonunun otoriteyi tesis edememesi veya birleşik bir siyasi süreci kolaylaştıramamasına rağmen görevleri onaylayarak küresel ölçekte tekrarlanan tanıdık krizleri sadece ötelemeye çalışıyor.

Bu nedenle BM'nin çözülmesi artık kaçınılmaz ve yapısında eğer bir güncelleme yapılmaz ise kağıt üzerinde bir yapı olmaktan öteye gidemeyecek.

BM yapısında radikal bir değişiklik olmazsa, BM bir dünya örgütü olmaktan çıkıp zayıflamış bir kurum haline gelmeye devam edecek.