Tarihte bugün: Napolyon Mısır'ı işgale başladı

• Napolyon, Mısır halkına yayımladığı beyannamede seferin Memlükler üzerine olduğunu vurguladı.
• Osmanlı Devleti, işgal haberinin kesinleşmesine rağmen askeri hazırlık yapmak, Fransa'nın sonraki adımını görmek ve olası bir ittifak kurmak için zaman kazanmak amacıyla Fransa'ya hemen savaş ilan etmedi.
• İşgalin ardından Osmanlı Devleti, misilleme olarak topraklarındaki Fransız diplomatik temsilcileri ve vatandaşları için bir dizi tedbir aldı.
• Savaş ilanı sonrası tutuklanan Fransızlar, savaş esiri olarak değil, Mısır'daki Osmanlı tebaasına karşılık bir güvence ve rehin olarak kabul edildi.

Mısır'ı ele geçirme projesi, Napolyon'un kişisel hırslarının ötesinde, Fransa'nın 18. yüzyıla dayanan eski bir sömürgecilik hedefiydi. Yedi Yıl Savaşları'nda İngiltere'ye kaptırdığı sömürgeleri telafi etmek isteyen Fransa için Mısır, hem ticari potansiyeli hem de İngiltere'nin Hindistan yolunu tehdit etme imkanı sunmasıyla stratejik bir önem taşıyordu.

Napolyon, Dışişleri Bakanı Talleyrand'ın da desteğiyle Direktuvar Hükümetini Mısır seferi için ikna etti. Seferin hedefi, İngiliz donanmasını atlatmak ve Osmanlı Devleti'nin hazırlık yapmasını önlemek amacıyla son ana kadar gizli tutuldu ve hedefin İngiltere olduğu yönünde bir yanıltma stratejisi izlendi.

Osmanlı sarayındaki belirsizlik ve ilk tedbirler

Fransa'nın Tulon'da başlattığı askeri hazırlıklar İstanbul'da duyulduğunda, seferin hedefinin Mora, Girit, Kıbrıs ya da Mısır olabileceği tahmin ediliyordu. Bu belirsizlik, Osmanlı yönetiminin etkili ve hızlı önlemler almasını engelledi.

Fransa'nın İstanbul maslahatgüzarı Ruffin, Babıali tarafından konuya dair sorgulandığında, resmi bir bilgisi olmadığını ancak donanmanın Memlük beylerini cezalandırmak üzere Mısır'a gidebileceği yönündeki kişisel kanısını belirtti. Osmanlı Devleti, her ihtimale karşı Boğazlardaki askeri önlemleri artırdı ve daha önce sıcak bakmadığı Rusya'nın ittifak teklifini değerlendirmeye başladı.

İşgalin başlaması ve diplomatik kriz

Fransız donanması, 1 Temmuz 1798'de İskenderiye'ye çıkarak işgali başlattı ve 22 Temmuz'da Ehramlar Savaşı ile Kahire'yi ele geçirdi. Osmanlı Devleti, işgal haberini 17 Temmuz'da almasına rağmen Fransa'ya hemen savaş ilan etmeyerek diplomatik ve askeri hazırlık için zaman kazanma yolunu seçti.

Bu süreçte Fransa, Osmanlı Devleti'ni karşısına almak istemediğini belirterek işgali meşrulaştırmaya çalıştı. Temel argümanları, Mısır'daki Memlük beylerinin hem Osmanlı otoritesini tanımadığı hem de Fransız tüccarlara zarar verdiği, dolayısıyla bu seferin aslında Osmanlı'nın da faydasına olacağı yönündeydi.

Osmanlı'dan misilleme: Fransızlar artık misafir değil, rehin

Fransızların İskenderiye'de Osmanlı tüccarlarını tutuklayıp mallarına el koyması haberi üzerine, Osmanlı Devleti de misilleme kararları aldı. 6 Ağustos'ta Fransa ile resmi iletişim kesildi, Fransız elçilik binasındaki arma kaldırıldı ve İstanbul'daki tüm Fransızların evlerinden çıkmaları yasaklandı.

Başlangıçta bu tedbirlerin Fransızların güvenliği için olduğu ve onlara "misafir" gibi davranılacağı belirtilmişti. Ancak 1 Ağustos'ta İngiliz donanmasının Ebukır'da Fransız donanmasını yakması haberi İstanbul'a ulaşınca, Osmanlı yönetimi 2 Eylül 1798'de Fransa'ya resmen savaş ilan etti.

Savaş ilanıyla birlikte maslahatgüzar Ruffin ve maiyeti Yedikule'ye hapsedildi. Ayrıca, Osmanlı topraklarındaki tüm Fransız konsolosları ve vatandaşlarının tutuklanarak giysileri dışındaki bütün mal, eşya ve paralarına el konulması emredildi.