Tarihte Bugün: Türkiye'deki Amerikan üslerinin mülkiyeti Türkiye'ye geçti

• Türkiye ile ABD arasında 3 Temmuz 1969'da "Ortak Savunma İşbirliği Anlaşması" imzalandı.
• Anlaşma, Türkiye'deki tüm Amerikan askeri üs ve tesislerinin hukuki mülkiyetini Türkiye Cumhuriyeti'ne devretti.
• Mülkiyet devredilirken, üslerin NATO savunma planları çerçevesinde ABD tarafından kullanım esasları da yeniden düzenlendi.

1960'lı yıllar, Türkiye'de ABD ile ilişkilerin kamuoyu nezdinde yoğun olarak sorgulandığı bir dönem olarak tarihe geçti. Özellikle 1964 tarihli Johnson Mektubu'nun yarattığı hayal kırıklığı ve artan Amerikan karşıtı gösteriler, hükümeti mevcut askeri anlaşmaları gözden geçirmeye sevk etti.

Bu siyasi atmosfer içerisinde, müzakereler başlatıldı. Müzakereler, 3 Temmuz 1969'da imzalanan yeni anlaşma ile sonuçlandı.

Anlaşma neyi değiştiriyordu?

İmzalanan Ortak Savunma İşbirliği Anlaşması, radikal bir değişiklik getirerek o güne dek statüsü tartışmalı olan tüm üs ve tesislerin mülkiyetinin tartışmasız bir şekilde Türkiye'ye ait olduğunu kayıt altına aldı. Bu, Türkiye'nin kendi toprakları üzerindeki tam kontrolünü perçinleyen kritik bir diplomatik başarıydı.

Anlaşma, üslerin tamamen boşaltılması anlamına gelmiyordu; bunun yerine, ABD'nin bu tesisleri hangi koşullar altında ve ne gibi yetkilerle kullanacağını net bir hukuki çerçeveye oturtuyordu. Bu sayede, ABD personelinin faaliyetleri ve üslerin yönetimi gibi konular, Türk makamlarının daha fazla denetim ve bilgisi dahilinde yürütülecek bir yapıya kavuşturuldu.

Ulusal egemenlik ilkesi ön plana çıktı

Anlaşmanın en önemli sonucu, Türkiye'nin ulusal egemenlik ilkesini ön plana çıkarması oldu. Daha önceki sözlü veya gizli anlaşmaların yarattığı belirsizlikler ortadan kaldırılarak, yabancı bir gücün Türkiye topraklarındaki varlığı, tamamen Türkiye'nin rızasına ve belirlediği kurallara tabi kılındı.