Terörün Türkiye’ye maliyeti: 41 yılda en az 650 milyar dolar

• PKK, 40 yılı aşkın süredir yürüttüğü silahlı faaliyetleri sona erdirerek kendini feshettiğini duyurdu.
• Terörle mücadele nedeniyle ekonomik büyüme yıllık ortalama %0.7 ila %1 arasında yavaşladı.
• Güvenlik ve savunma harcamaları için yapılan doğrudan harcama yaklaşık 650 milyar doları buldu.
• Bundan sonrası için terör harcamalarının azalması, büyümeye ve yatırımlara olumlu katkı sunabilir.

GDH’a konuşan Ekonomist Sadi Özdemir’in aktardığına göre, terör örgütünün ilk büyük saldırılarını başlattığı 1984 yılından bugüne 41 yıl geçti.

Bu sürede farklı kurumlar tarafından çeşitli maliyet analizleri yapıldı.

Ancak Özdemir, bu çalışmaların devlet kurumları tarafından kesin olarak onaylanmadığını hatırlatıyor.

1984’ten bu yana 650 milyar dolarlık bir kayıp oluştu

Özdemir:

“2023 yılında ise dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun yaptığı açıklamayla yeni bir değerlendirme kamuoyuna açıklandı.

Soylu, güvenlik ve kalkınma alanında çalışan akademisyenler ile savunma uzmanlarının ortak hazırladığı bir çalışmaya atıfla, doğrudan yapılan harcamanın 3.7 trilyon lira olduğunu açıkladı.

Bunun 3.4 trilyon lirasının PKK terör örgütüyle mücadeleye harcandığı tahmin ediliyor."

Bu rakam, 2019 yılı ortalama dolar kuru olan 6.55 TL ile hesaplandığında yaklaşık 600 milyar dolara denk geliyor.”

Özdemir’e göre, 2019’dan 2024’e kadar geçen dönemde de yaklaşık 50 milyar dolarlık yeni bir harcama yapıldı ve toplam maliyet 650 milyar doları aştı.

Dolaylı kayıplar trilyon dolara yaklaşabilir

Ekonomist Sadi Özdemir’e göre, bu hesaplamalar yalnızca bütçeden yapılan doğrudan harcamaları kapsıyor.

Ancak terörün Türkiye ekonomisine etkisi yalnızca bu kadarla sınırlı değil.

Özdemir:

“Uzun süren terör ortamı, ekonomistlerin hesaplamalarına göre yıllık büyümede %0.7 ila %1 oranında bir kayba neden oldu. Bu da Türkiye’nin her yıl potansiyelinin altında büyümesi anlamına geliyor.”

Özdemir, 2024 yılı için öngörülen 1.3 trilyon dolarlık milli geliri örnek göstererek, her yıl %1’lik bir büyüme kaybının 40 yıllık süreçte devasa bir fırsat maliyeti yarattığını vurguladı.

Doğu ve Güneydoğu geri kaldı, yatırımlar engellendi

Sadi Özdemir’e göre terörün ekonomik etkisi en çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde hissedildi.

Bu bölgelerde tarım, turizm, sanayi ve enerji yatırımları engellendi.

Enerji hatlarına yapılan saldırılar, Kerkük boru hattı gibi stratejik altyapıların yıllarca devre dışı kalmasına neden oldu.

Sanayi yatırımları yapılmadı, özel sektör güvenlik gerekçesiyle bölgeye yönelmedi.

Tüm yatırımlar devlet eliyle yürütüldü, bu da bölgelerin kendi potansiyelini ortaya koymasını engelledi.

Özdemir:

“Bölgenin milli gelirdeki payı şu anda yaklaşık %10. Bu oran %15 olabilirdi” diyor. Bugün Türkiye’nin en fakir illerinin büyük çoğunluğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yer alıyor. Kişi başına gelir bu bölgelerde 5.500–6.000 dolar arasında kalırken, Batı’da bu rakam 15 bin doları aşıyor. Marmara Bölgesi’nde 20 bin dolara ulaşan iller var.”

Terör yükü kalkarsa büyüme ve yatırımlar hızlanacak

Ekonomist Özdemir, önümüzdeki süreçte terörle mücadeleye ayrılan yıllık 15-17 milyar dolarlık harcamaların azalmasının, kaynakların daha verimli alanlara aktarılmasını sağlayacağını belirtiyor.

Bu kaynaklar sayesinde Türkiye’nin %3.5-4.5 seviyesindeki büyüme oranı %5.5-6.5’a çıkabilir.

Irak’ta sağlanan görece istikrar da Türkiye’nin ihracatına olumlu yansıdı. Irak’a yapılan ihracat 13 milyar dolara ulaştı.

Suriye’deki istikrarsızlık da büyük ölçüde terörün etkisiyle oluşmuştu.

Bu alandaki gelişmelerin Türkiye ekonomisine katkı sağlaması bekleniyor.

Özdemir’e göre, batıdaki yüksek iş gücü maliyetleri ve eleman bulma zorlukları nedeniyle sanayiciler rotayı Doğu’ya çevirebilir. Bölgede genç ve işsiz nüfusun çok olması yatırımcılar için avantaj.

Taşınabilir sanayi kolları – hazır giyim, ayakkabı gibi – bölgede kümelenmeler oluşturabilir.

Özdemir:

“Turizmde Diyarbakır gibi şehirlerde 1 milyon turist sayısı aşıldı. Gaziantep gibi iller başarılı şekilde ilerlerken, Van ve Şanlıurfa gibi illerde kalkınma potansiyeli yüksek. Petrol üretimi artıyor, enerji yatırımları hızlanıyor.”

40 bin dolarlık kişi başı gelir hedefi için artık hızlanma zamanı

Sadi Özdemir’e göre, Türkiye kişi başı gelirde bu yıl 16 bin doları görebilir. Bu trendin sürmesi halinde birkaç yıl içinde 20 bin dolara ulaşmak mümkün.

Özdemir: “Zaten birçok altyapı ve sanayi yatırımı tamamlandı. Sıra, yaklaşık 20 Doğu ve Güneydoğu ilinin hızlı kalkınmasına geldi. Nihai hedef gelişmiş ülkeler seviyesini temsil eden 40 bin dolarlık kişi başı gelir.