Bitlis'te obsidyenlerin gizemli yolculuğu

• Bitlis Eren Üniversitesi öncülüğünde, "Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis İli Projesi" kapsamında Nemrut ve Süphan dağlarındaki obsidyenlerin (cam kaya) izi sürülecek.
• Yapılan bilimsel analizler, Levant bölgesindeki 17 bin yıllık ve Göbeklitepe gibi yerleşimlerdeki 11 bin yıllık obsidyen aletlerin yüzde 20-25'inin Bitlis kökenli olduğunu kanıtlıyor.
• Farklı üniversitelerden bilim insanlarının katılımıyla üç yıl sürecek proje kapsamında, obsidyenin nasıl çıkarıldığı, işlendiği ve taşındığı gibi sorulara yanıt aranacak.
• Projenin ilk saha çalışması olan yüzey araştırmaları, bu yıl eylül ayında başlayacak.

Bitlis Eren Üniversitesi (BEÜ), tarih öncesi dönemlerin en önemli ham maddelerinden olan obsidyenin, bölgeden binlerce kilometre uzağa nasıl ulaştığını ortaya çıkarmak için önemli bir adım attı. Üniversitenin hazırladığı "Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis İli Projesi", Kültür ve Turizm Bakanlığından onay alarak resmiyet kazandı.

Proje, özellikle volkanik yapılarıyla bilinen Nemrut ve Süphan dağlarındaki zengin obsidyen yataklarına odaklanacak. Amaç, bu değerli cam kayanın tarih öncesi insanlar tarafından Levant bölgesi olarak adlandırılan Lübnan, Filistin ve Ürdün'e nasıl götürüldüğünü ve bu süreçte hangi güzergahların kullanıldığını tespit etmek.

Nemrut ve Süphan dağlarından sürekli obsidyen götürülmüş

Projeye liderlik eden BEÜ Fen Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yunus Çiftçi, geçen yıl hazırlayıp bakanlığa sundukları projenin bu yıl onaylandığını belirtti. Çiftçi, projenin bilimsel temelinin bölgede daha önce yapılan arkeolojik kazılara dayandığını ifade etti.

Doç. Dr. Çiftçi, konuya ilişkin şu bilgileri verdi: "Bunun sebebi ise günümüzden yaklaşık 17 bin yıl önce Levant ya da Güney Levant olarak adlandırılan Lübnan, Filistin ve Ürdün topraklarındaki yerleşimlerde yapılan arkeolojik kazılarda Bitlis'teki Nemrut ve Süphan dağlarından obsidyen götürüldüğü tespit edilmiş. Bu sonuçlar 17 bin yıl. Yine günümüzden yaklaşık 11 bin yıl önce Göbeklitepe, Boncuklu Tarla, Körtiktepe gibi yerleşimlerde de tespit edilmiş. Nemrut ve Süphan dağlarından alınan obsidyenler sürekli bu bölgelere taşınmış."

Tarih öncesi insanın vazgeçilmez aleti obsidyendi

Metalin henüz keşfedilmediği binlerce yıl önceki dönemlerde insanların kesici ve delici alet ihtiyacını obsidyenle karşıladığını anlatan Çiftçi, bu cam kayanın kalitesinin insanları uzak mesafelere seyahat etmeye teşvik ettiğini dile getirdi. Projenin çok kapsamlı olduğunu ve "Obsidyenleri burada yaşayan kültürlerden mi öğrendiler, yoksa gezerek mi buldular?" gibi sorulara odaklanacaklarını vurguladı.

Çiftçi, obsidyenin kullanım alanlarıyla ilgili olarak, "Levant bölgesindeki araştırmalarda ilk obsidiyenlerin mızrak ucu, ok ucu, bıçak, kesici, delici aletlerde, değerli bir ham madde olduğundan takı ve süslemelerde kullanıldığı görülmektedir. 7 bin yıl sonrasına yani Göbeklitepe, Boncuklu Tarla, Körtiktepe gibi yerlere geldiğimizde ise küçük aletlerde ok ucu, boncuk yapımında kullanılan delici ve benzer birçok alette kullanıldığı görülüyor. Günümüzden yaklaşık 6 bin yıl önceye kadar obsidyenin sürekli kullanıldığı biliniyor," diye konuştu.

Araştırmalar eylül ayında başlıyor

Bilimsel analizlerin, Levant bölgesinde bulunan obsidyenlerin yüzde 20-25'inin kesin olarak Nemrut ve Süphan kökenli olduğunu ortaya koyduğunu belirten Çiftçi, Körtik Tepe'deki malzemelerde de yoğunluğun bu bölgeden olduğunu kanıtladıklarını ekledi. Bu durumun, yaklaşık 10 ila 11 bin yıl öncesine dayanan güçlü kanıtlar sunduğunu söyledi.

Projenin odak noktası Nemrut ve Süphan dağları olsa da Bitlis il genelini kapsayacağını bildiren Çiftçi, hedeflerini şu sözlerle özetledi: "Bitlis sınırları içinde 17 bin yıl önce yaşayan, yerleşen insanlar var mıydı? Malzemeyi nerede işlediler? Malzeme büyük olduğundan mecburen burada işleyip ok ucu, mızrak ucu, kesici, delici aletler yaparak küçük şekilde mi götürdüler? Bunları araştırıyoruz. 3 yıl sürmesi planlanan bu projeyle özellikle Nemrut ve Süphan dağları ve çevresinde, yol güzergahlarında, Bitlis genelini araştırıp bunu sonuçlandıracağız. BEÜ ve farklı üniversitelerden uzman araştırmacılar ve akademisyenlerden oluşturulan ekiple yüzey araştırmasına eylül ayında başlayacağız."