Bloomberg: İran'da ne olacak; güçlü liderlik mi, darbe mi yoksa çöküş mü?

ABD'nin önde gelen yayın organlarından Bloomberg'de, İran'da gerçekleşen protestoların iç dinamiklerine, ABD'nin tepkisine ve olası sonuçlarına dair değerlendirmelerin yapıldığı bir analiz yayınlandı.

79 devriminden bu yana, ülkenin çok sayıda protestoya karşı direnç gösterdiğine dikkat çekilen analizde; İran Devrim Muhafızları'nın İran dini lideri Hamaney'in iktidarını sürdürme çabalarında vazgeçilmez bir rol oynadığı ve ABD'nin olası saldırısı sonrası da etkin bir rol alabileceği kaydedildi.

Analizde ayrıca; İran'da gerçekleşen protestoların iç dinamiklerine, ABD'nin tepkisine ve olası sonuçlarına dair uzman görüşlerine yer verildi.

İşte Bloomberg'de yayınlanan analiz:

“Kaos ve hakaretlerle dolu 'demokrasi'yi uygularken, daha ne kadar gözyaşları içinde izleyip kendi kanımızı kusmaya devam edeceğiz?”

Bu sözler, 1999 yılında İran Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'ye, öğrenci protestolarına karşı “hareketsizliğini” yeniden gözden geçirmesini isteyen İran İslam Devrim Muhafızları mensupları tarafından açık mektupta yazılmıştı.

Günümüze gelindiğinde ise bu güç dengesi tamamen değişti.

İran'da gerçekleşen protestoların arttığı 9 Ocak'ta, İran İslam Devrim Muhafızları, internet kesintisinin başlamasından birkaç saat sonra yaptığı son uyarıda “Bu durumun devam etmesi kabul edilemez” mesajını yayınladı ve bu uyarı, acımasız bir baskı döneminin habercisi oldu.

On yıllardır süren batı yaptırımlarının ekonomisini çökerttiği İran'da, küçük şirketler iş yapma maliyetlerindeki artışı karşılayamadı ve yabancı firmalar ülkeden çekildi.

Bu duruma tepki olarak sokağa çıkan halka müdahale edecek kadar büyük ve etkili tek kuruluş ise İran Devrim Muhafızları'ydı ve nitekim müdahale etti.

Bu yapı, Ayetullah Ali Hamaney'in iktidarını sürdürme çabalarında vazgeçilmez bir rol oynuyor ve savunma sektöründen (politika, donanma ve siber güvenlik dahil) inşaat ve kritik altyapıya kadar uzanan geniş bir yapılanmanın tepesinde yer alıyor.

İran'da Hatemi gibi reformist politikacılar kenara itilirken, 1999 yılında yazılan o mektubun 24 imzacısı, bugün İran'ın en güçlü adamları haline geldi.

Bunlar arasında, 2020 yılında ABD'nin insansız hava aracı saldırısında öldürülene kadar, Kudüs Gücü'nün komutanı Kasım Süleymani de vardı.

En az üç imza sahibi daha geçen Haziran ayında 12 gün süren savaşta İsrail tarafından öldürüldü ve dördüncü imza sahibi olan Parlamento Başkanı Muhammed Kalibaf'ın şimdi komuta ve kontrolü tamamen devraldığı düşünülüyor.

Protestoların etkisi

Tahran'da yaşayan bir kişiye göre, protestolara karşı yapılan müdahaleler “kıyamet gibi”ydi ve ABD ve İsrail'in iç savaş başlatmak için kışkırttığı iddiasıyla protestoculara sert müdahale edildi.

İran İnsan Hakları Örgütü'ne göre en az 3.400 kişi öldürüldü.

Ancak; İran Devrim Muhafızları tarafından protestolar bastırılsa bile, etkisi bununla sınırlı kalmayacak.

Zira; ABD ile askeri bir çatışma yaşanması durumunda, İran Devrim Muhafızları komutanları savaşı yönetecek ve bir iç liderlik değişikliği olursa, devletin tüm önemli kollarında direnmeye devam edecek.

ABD Başkanı Trump, İran'a uyarıda bulunarak, “protestocuları öldürürseniz sonuçlarına katlanırsınız” mesajını yayınlamıştı.

Bundan sonra ne olacak?

Arap Körfez Devletleri Enstitüsü'nün kıdemli araştırmacılarından Ali Alfoneh yaptığı değerlendirmede;

“Toplum post-ideolojik ve İran Devrim Muhafızları etkin. İran'da eğer bir ideoloji varsa, o da İslamcılık değil milliyetçiliktir.”

ifadelerini kullanıyor.

Ancak halk karşı olsa bile İran Devrim Muhafızları mevcut ve eski kadrolarında güçlü adam eksikliği yok. Gazileri, balistik füzelerden insansız hava araçlarına ve Tahran'ı on yıllardır Batı ile çatışmaya sokan nükleer programa kadar İran ordusunun en hassas bölümlerini yönetiyor.

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ulusal güvenlik şefi Ali Larijani ve Hamany'in danışmanı Ali Shamhani de dahil olmak üzere çoğu güçlü isim İran Devrim Muhafızları'nın bünyesinden çıkan isimler oalrak öne çıkıyor.

Diğer yandan; Körfez Arap ülkeleri ve Rusya gibi İran'a yakın ülkeler, kapılarının önünde istikrarsızlık ve kaos görmek istemiyorlar ve bu nedenle, bölgesel düzene darbe inmemesi için ABD ile pazarlık süreçleri yürütmeye çalışıyorlar.

İran Devrim Muhafızları, iktidarı ele geçirmek için gerekli imkanlara sahip ve ABD'nin tahminlerine göre, yaklaşık 200.000 aktif asker ve Baas paramiliter milisleri de dahil olmak üzere 600.000 gönüllüden oluşuyor.

ABD'nin olası bir saldırısında, İran Devrim Muhafızları güçlerini kaybetmekle, onları korumak arasında seçim yapmak zorunda kalırlarsa, muhtemelen ikincisini tercih edebilir ki bunu Direniş Ekseni saldırılarında dünya gördü.

Sonuç

İran özellikle 1979 devrimi sonrası protestolara alışkın ve daha önce de çok sayıda protesto dalgası ile başa çıktı.

2009'da seçimlerde hile yapıldığı iddiaları, 2017-18'de gıda enflasyonu, 2019'da akaryakıt fiyatlarının artması ve 2022'de başörtüsü protestolarının tamamı İran rejimi tarafından atlatıldı.

İran rejimi bunların hepsini kaba kuvvetle bastırdı ve bazen de sosyal alanda küçük “tavizler” vererek durdurdu. Örnek olarak Amini'nin başörtüsü takmadığı için tutuklandıktan sonra gözaltında ölmesinin ardından 2022'de düzenlenen “Kadınlar, Yaşam, Özgürlük” protestolarından birkaç ay sonra, hükümet katı dini kıyafet kurallarını uygulamayı bıraktı.

Bu protestoların sonucunun ise, bu defa sadece İran Devrim Muhafızları'na değil ABD'nin politikalarına bağlı olacağı görünüyor.