Güneş gözleminde tarihi rekor: En tehlikeli bölgelerden biri 90 gün boyunca izlendi

• Güneş'in kendi ekseni etrafındaki dönüşü nedeniyle normalde en fazla 14 gün izlenebilen aktif bölgeler, bu kez iki farklı uzay aracının iş birliğiyle 3 aydan fazla bir süre boyunca mercek altına alındı.
• Mayıs 2024'te Dünya'da son on yılların en güçlü jeomanyetik fırtınalarını tetikleyen ve kutup ışıklarını nadir bölgelere taşıyan "canavar" bölge NOAA 13664, tüm yaşam döngüsü boyunca izlenen ilk bölge oldu.
• ESA’nın Solar Orbiter aracı Güneş’in arka yüzünü kollarken, NASA’nın Solar Dynamics Observatory’si Dünya yörüngesinden gözlem yaparak "kör nokta" bırakmadı.
• Manyetik alanların zaman içindeki evriminin bu kadar ayrıntılı izlenmesi, uydulara ve elektrik şebekelerine zarar verebilecek güneş fırtınalarının önceden tahmin edilmesini kolaylaştıracak.

Güneş’in kalbine 90 günlük bakış

Güneş fiziğinde bir dönüm noktasına imza atıldı. Bilim insanları, Mayıs 2024’teki dev fırtınaların sorumlusu olan aktif bölgeyi, uzaydaki "iki göz" sayesinde üç ay boyunca hiç durmadan izlemeyi başardı.

Bu, tek bir aktif bölge için bugüne kadar oluşturulmuş en uzun ve en kapsamlı görüntü serisi olarak kayıtlara geçti.

Kör noktalar ortadan kalktı

Güneş kendi ekseni etrafında her 28 günde bir döndüğü için, yeryüzündeki veya Dünya yörüngesindeki teleskoplar herhangi bir aktif bölgeyi ancak 14 gün boyunca görebiliyor.

Ancak ESA'nın Güneş'in uzak tarafını gören Solar Orbiter uzay aracı ile NASA'nın yörüngedeki gözlemevi güçlerini birleştirince, NOAA 13664 bölgesi Güneş'in arkasına saklandığında bile takipten kaçamadı.

16 Nisan’dan Temmuz sonuna kadar süren bu maraton, güneş fizikçisi Ioannis Kontogiannis tarafından "Güneş fiziğinde bir devrim" olarak nitelendirildi.

Mayıs 2024 fırtınasının anatomisi

Hatırlanacağı üzere Mayıs 2024’te gerçekleşen güneş patlamaları, modern tarihin en büyük jeomanyetik fırtınalarından birini başlatmış, gökyüzünü renkli kutup ışıklarıyla donatırken teknolojik altyapı üzerinde büyük bir baskı oluşturmuştu.

Bu fırtınanın merkezi olan NOAA 13664, 18 Temmuz’da görüş alanından çıkana kadar araştırmacılar tarafından manyetik bir röntgen gibi tarandı. Bilim insanları, bu bölgenin manyetik alanlarının nasıl düğümlendiğini ve patlamaya hazır hale geldiğini saniye saniye analiz etme şansı buldu.

Uzay hava durumu tahminlerinde yeni dönem

Güneş patlamaları sadece görsel bir şölen sunmuyor; uyduları devre dışı bırakabiliyor, küresel iletişim ağlarını felç edebiliyor ve elektrik şebekelerinde büyük arızalara yol açabiliyor.

Bu yeni rekor gözlem, güneş fırtınalarının hangi manyetik değişimlerle tetiklendiğini anlamamıza yardımcı olacak. Artık bilim insanları, bir fırtına Dünya'ya yönelmeden haftalar önce "fırtına geliyor" uyarısı yapabilecek teknolojik altyapıyı bu verilerle geliştirecek.

Bilimsel iş birliğinin gücü

İsviçre'deki ETH Zürih’ten Avrupa Uzay Ajansı’na kadar uzanan bu uluslararası başarı, uzay araştırmalarında kolektif çalışmanın önemini bir kez daha gösterdi.

Güneş'in en şiddetli bölgesinin bu kadar uzun süre mercek altında tutulması, önümüzdeki yıllarda Güneş'in 11 yıllık döngüsünün zirvesine ulaşırken yaşanacak diğer büyük patlamalara karşı insanlığı daha hazırlıklı kılacak.