Hürmüz krizi Körfez ekonomilerini sert şekilde vurdu

• Petrol ihracatı günlük 12,3 milyon varilden 7,8 milyon varile düştü.
• Sadece petrol gelir kaybı 15,2 milyar dolar seviyesinde.
• LNG ve diğer sektörlerle birlikte toplam zarar 50 milyar doları aştı.
• Küresel enerji piyasasında dengeler yeniden şekilleniyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve bölgesel gerilime dönüşen süreçte, Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin büyük ölçüde kesilmesi Körfez ekonomilerini doğrudan etkiledi.

Bölgeden geçen petrol ve doğal gaz sevkiyatının sekteye uğramasıyla birlikte özellikle enerji ihracatına bağımlı ülkelerde gelir kaybı hızla arttı.

Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) verilerine göre, İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’in toplam petrol ihracatı ciddi şekilde geriledi.

50 milyar doları aşan toplam kayıp

27 Şubat-30 Mart dönemini kapsayan analizde, söz konusu ülkelerin yalnızca petrol gelirlerindeki kaybı 15,2 milyar dolar olarak hesaplandı.

Ancak LNG ihracatı, petrokimya üretimi ve enerji altyapısındaki aksaklıklar da hesaba katıldığında toplam ekonomik kaybın 50 milyar doları aştığı belirtiliyor.

Enerji tesislerinde yaşanan kesintiler, lojistik sorunlar ve ticaret yollarındaki aksama, sadece enerji sektörünü değil finans, turizm ve taşımacılık gibi birçok alanı da olumsuz etkiledi.

Küresel enerji dengeleri sarsıldı

Körfez bölgesi, günlük yaklaşık 30 milyon varillik üretimiyle dünya petrol arzının üçte birine yakınını karşılıyor. Aynı zamanda küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor.

Bu nedenle boğazdaki aksama, küresel enerji piyasalarında zincirleme etki yarattı.

Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ekonomileri, Körfez’den gelen enerjiye yüksek bağımlılıkları nedeniyle krizden en fazla etkilenen ülkeler arasında yer aldı.

Petrol fiyatları ve acil rezerv hamlesi

Krizle birlikte petrol fiyatları kısa sürede varil başına 100 doların üzerine çıktı.

Bu artışı dengelemek amacıyla Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler, toplam 400 milyon varillik acil petrol stokunu piyasaya sunma kararı aldı. Bu adım, fiyatların daha da kontrolsüz yükselmesini önlemeyi hedefledi.

Alternatif hatlar devrede

Körfez ülkeleri, Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığı azaltmak için alternatif boru hatlarına yöneldi.

Suudi Arabistan doğu-batı petrol hattını, Birleşik Arap Emirlikleri ise Abu Dabi-Füceyre hattını devreye sokarak ihracatın bir kısmını sürdürmeye çalıştı. Irak ise Kerkük-Ceyhan hattı üzerinden sevkiyat yapmayı sürdürdü.

Ancak bu alternatifler, boğazın sağladığı kapasitenin yerini tam olarak dolduramadı.

Yeni kazananlar ve kaybedenler

TESPAM’a göre krizin kazananları arasında ABD, Rusya, LNG üreticileri ve alternatif enerji sektörü yer alıyor.

Buna karşılık Körfez ihracatçıları, Asya’daki enerji ithalatçıları ve tanker taşımacılığı sektörü en büyük kayıpları yaşayan taraflar oldu.

Çok merkezli enerji düzenine geçiş

Uzmanlara göre kriz, küresel enerji sisteminde kalıcı değişimlerin habercisi olabilir.

Orta Asya petrolü, Doğu Akdeniz gazı ve Afrika’daki üretim sahalarının önemi artarken, enerji tedarik zincirleri daha parçalı ve çok merkezli bir yapıya evriliyor.

Bu süreç, sadece enerji piyasalarını değil, küresel ticaret ve jeopolitik dengeleri de uzun vadede yeniden şekillendirecek bir kırılma olarak değerlendiriliyor.