Hürmüz Boğazı - Reuters
- İran ve Umman, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret almak için ortak bir sistem üzerinde görüşüyor.
- ABD Başkanı Donald Trump ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio, boğazdaki geçiş ücreti planına sert tepki göstermişti.
- İran, basit bir geçiş ücreti yerine gemilere verilecek "özel hizmetler" karşılığında ücret tahsil etmeyi planlıyor.
- Başlangıçta plana karşı çıkan Umman'ın, ekonomik faydalar nedeniyle Körfez ülkeleri nezdinde nüfuzunu kullanmayı teklif ettiği belirtiliyor.
İran ve bir ABD müttefiki olan Körfez ülkesi Umman, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret alınmasını öngören bir sistem üzerinde ortaklık görüşmeleri yürütüyor.
Trump yönetiminin kritik uluslararası su yolundan geçiş için ödeme talep edilmesine karşı yaptığı sert uyarılara rağmen gerçekleşen bu görüşmeler, ABD ile İran'ın küresel ekonomiye ağır zarar veren savaşı sona erdirmeye yakın olmadığının bir sinyali olarak değerlendiriliyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın aksi yöndeki iddialarına rağmen, en azından kamuoyu önünde her iki taraf da uzlaşma isteği göstermiyor.
ABD ve İsrail güçlerinin şubat ayı sonundaki saldırılarının ardından İran, boğazdaki ticari trafiği neredeyse durma noktasına getirmiş, uluslararası deniz taşımacılığını felç etmiş ve enerji fiyatlarının hızla yükselmesine neden olmuştu.
Küresel ekonomi üzerindeki kozunu pekiştiren İranlı yetkililer, su yolu üzerindeki hakimiyetlerini korumanın ve gelir elde etmenin yollarını tartışmaya başladı.
Geçişler için izin şartı
Umman ile görüşmelerin sürdüğü çarşamba günü, İran'ın yeni kurduğu Basra Körfezi Boğazı Otoritesi sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Hürmüz Boğazı yönetim denetim alanının sınırlarını belirledik" dedi.
Otorite, geçiş için kurumdan izin alınması gerekeceğini duyurdu. Boğaza doğudan ulaşmadan önce geçilmesi gereken Umman Körfezi, bu kritik su yoluna bitişik bir konumda bulunuyor.
ABD'den plana sert ret
Geçtiğimiz aylarda İran'ın geçiş ücreti alması ihtimalini defalarca kınayan Başkan Trump, ABD'nin kendisini savaşın galibi ilan ederek bu ücretleri bizzat alabileceği veya gelirlerin paylaşılabileceği fikrini ortaya atmıştı.
Ancak perşembe günü Oval Ofis'te konuşan Trump, boğazdan geçiş için herhangi bir ödeme yapılması fikrini tamamen reddederek, "Bedava olmasını istiyoruz. Geçiş ücreti istemiyoruz. Orası uluslararası bir su yolu." ifadelerini kullandı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da fikre karşı çıkarak, "Böyle bir şey olamaz. Bu kabul edilemez. Eğer bunu sürdürmeye devam ederlerse, diplomatik bir anlaşmayı imkânsız hale getirir." dedi.
Geçiş ücreti değil "hizmet bedeli"
ABD ile sağlanan kırılgan ateşkese rağmen İran, dünya denizyolu petrol ve doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği boğazdan geçen gemilere ücret uygulama fikrinin peşini bırakmadı.
Bloomberg News tarafından ilk kez duyurulan görüşmelere aşina iki kaynağa göre İran, geçiş için uygulanacak basit bir geçiş ücreti sistemi planlamıyor.
Bunun yerine Umman ile yapılan görüşmelerde gemilerden verilecek hizmetler karşılığında ücret alınmasını öngören bir teklif üzerinde duruluyor.
İran'ın devlet kontrolündeki medya organı Press TV de son günlerde İran'ın deniz trafiğini kontrol etmek ve "özel hizmetler" için ücret almak üzere yeni bir mekanizma kurduğunu bildirdi.
Umman'dan Körfez'de lobi teklifi
Görüşmelere aşina olan ancak kamuoyuna konuşma yetkisi bulunmayan iki İranlı yetkiliye göre, başlangıçta boğaz konusunda İran'la ortaklığı reddeden Umman, şimdi gelirlerin paylaşılması üzerine müzakereler yürütüyor.
Yetkililer, ücretli geçiş sisteminin potansiyel ekonomik faydalarını fark eden Umman'ın, İranlılara bu planı desteklemek için Bahreyn, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez'deki komşuları ve ABD nezdindeki nüfuzunu kullanmaya istekli olduğunu ilettiğini kaydetti.
