Nauru sömürgeciliğin izlerini silmek için adını değiştiriyor

• Nauru Parlamentosu, ülkenin adının "Naoero" olarak değiştirilmesini oy birliğiyle kabul etti.
• Nihai karar, yaklaşık 13 bin nüfuslu ülkede yapılacak referandumla verilecek.
• Hükümet, "Nauru" adının yabancıların telaffuz kolaylığı nedeniyle benimsendiğini belirtti.
• Uzmanlara göre isim değişikliği, sömürge geçmişinden uzaklaşma ve yerli kimliği yeniden güçlendirme çabasının bir parçası.

Dünyanın yüzölçümü bakımından en küçük cumhuriyeti olan Nauru, bağımsızlık sonrası en önemli sembolik değişikliklerinden birine hazırlanıyor.

Pasifik Okyanusu'nda yaklaşık 13 bin kişinin yaşadığı ada ülkesi, resmi adını yerel dilde kullanılan "Naoero" olarak değiştirmeyi planlıyor.

Cumhurbaşkanı David Adeang, ocak ayında parlamentoda yaptığı konuşmada, isim değişikliğinin ülkenin tarihini ve kültürel mirasını daha doğru yansıtacağını belirtti.

Adeang, yeni adın "ulusumuzun mirasını, dilini ve kimliğini daha sadık biçimde onurlandıracağını" ifade etti.

Parlamentoda itirazla karşılaşmadan kabul edilen teklifin yürürlüğe girmesi için referandum yapılacak.

"Nauru" adı nasıl ortaya çıktı?

Naoero, ada halkının kendi dilinde yüzyıllardır kullandığı isim olarak biliniyor.

Ancak hükümete göre, Avrupalı sömürgeciler ve yabancı yöneticiler bu ismi doğru telaffuz edemedikleri için zamanla "Nauru" biçimi resmi kayıtlara geçti.

Hükümet açıklamasında şu ifadeler kullanıldı:

"Yerli ismimiz yabancı diller tarafından doğru telaffuz edilemediği için değiştirildi. Bu bizim tercihimiz değil, kolaylık nedeniyle alınmış bir karardı."

Naoero "Now-ero" şeklinde telaffuz edilirken, günümüzde kullanılan Nauru ise çoğunlukla "Now-roo" olarak okunuyor.

Sömürge geçmişinin izleri

Yaklaşık 21 kilometrekarelik yüzölçümüyle Londra'nın Westminster bölgesine yakın büyüklükte olan ada ülkesi, tarih boyunca farklı isimlerle anıldı.

1798 yılında adaya ulaşan İngiliz denizci John Fearn, adayı "Pleasant Island" (Hoş Ada) olarak adlandırdı.

1888 yılında Almanya'nın adayı ilhak etmesiyle birlikte "Nauru" adı resmi kayıtlarda yer almaya başladı. Bununla birlikte "Nawodo" ve "Navoda Onawero" gibi farklı isim kullanımları da görüldü.

Birinci Dünya Savaşı sonrasında ada, Milletler Cemiyeti mandası kapsamında Avustralya yönetimine geçti. Avustralya idaresi de "Nauru" ismini kullanmayı sürdürdü.

Ülke 1968 yılında bağımsızlığını kazansa da resmi isim değişmedi.

2001 yılında ise Avustralya'nın sığınmacıları tuttuğu tartışmalı denizaşırı gözaltı merkezlerinden biri haline geldi.

Uzmanlar ne diyor?

ABD'deki Evergreen State College'da coğrafya ve Yerli Amerikalılar çalışmaları profesörü olan Zoltán Grossman'a göre, yer isimlerini değiştirmek sömürgeciliğin en önemli araçlarından biri oldu.

Grossman, şu değerlendirmede bulundu:

"Yer adlarını değiştirmek, yerli halkların varlığını silmek amacıyla sömürgeciliğin ayrılmaz bir parçası oldu. Mesele yalnızca isimler değil; isimleri değiştirme gücüne kimin sahip olduğudur."

Grossman'a göre, yerli isimlerin yeniden kullanılmaya başlanması eski sömürgelerin egemenliklerini ve kimliklerini yeniden inşa etmesinin önemli bir göstergesi.

Dünyadaki benzer örnekler

Nauru hükümeti, isim değişikliği konusunda başka ülkeleri örnek gösteriyor.

Bunlar arasında Türkiye'nin uluslararası alanda "Turkey" yerine "Türkiye" adını kullanmaya başlaması da yer alıyor.

Bunun yanında Esvatini, sömürge döneminden kalan Swaziland adını terk etti.

Mikronezya'daki Chuuk eyaleti uzun yıllar "Truk" olarak anıldı.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Byelorussia, Belarus adını benimsedi.

Moldavia, Moldova olarak kullanılmaya başlandı.

Hindistan ise bağımsızlığından sonra çok sayıda şehir ve eyalet ismini yerel dillere uygun hale getirdi.

Decolonial Atlas'ın kurucusu Jordan Engel, bu eğilimin giderek güçlendiğini belirterek şunları söyledi:

"Sömürgesizleşmenin temelinde öz belirleme hakkı vardır. Bunun en temel ifadelerinden biri de kendi dilinizi konuşabilmek ve atalarınızdan kalan yer isimlerini kullanabilmektir."

Tartışmalar da beraberinde geliyor

Yer isimlerinin değiştirilmesi her zaman kolay ilerlemiyor.

Yeni Zelanda'da ülkenin resmen Maori dilindeki "Aotearoa" adıyla anılması için başlatılan kampanya 70 binden fazla imza toplamış olsa da konu siyasi tartışmalara neden oldu.

Cook Adaları'nda ise ülkenin adının İngiliz kâşif James Cook'tan gelen mirastan arındırılması uzun süredir tartışılıyor.

Naoero konusunda ise Nauru Parlamentosu'nda şimdiye kadar ciddi bir muhalefet oluşmadı.

"Kimliğimizi korumalıyız"

Uluslararası organizasyonlarda Nauru'yu temsil eden güreşçi Arcmen Willis, isim değişikliğini destekleyen isimlerden biri.

Yabancıların yeni ismi doğru telaffuz etmeyi öğrenmesi gerektiğini belirten Willis şöyle konuştu:

"İnsanlara şimdiden nasıl telaffuz edildiğini anlatmak istiyorum ki herkes doğru söyleyebilsin. Kimliğimizi korumamız gerekiyor. Çünkü bir kez kaybolursa artık ne Nauru kalır ne de Naoero."