Newsweek: ABD Venezula'daki başarısını İran'da neden tekrarlayamaz?

ABD'nin önde gelen yayın organlarından Newsweek'de, ABD'nin olası İran saldırısının neden Venezuela'daki gibi başarılı olamayacağına dair karşılaştırmalı değerlendirmelerin yapıldığı bir analiz yayınlandı.

ABD Başkanı Trump'ın, ABD Genelkurmay Başkanı Caine’in kendisine İran’a karşı bir çatışmanın “kolayca kazanılabileceğini” söylemesine rağmen, aslında gerçeğin hiç de böyle olmadığı tespiti yapılan analizde, olası bir İran saldırısında Amerikan kayıplarının yüksek olabileceğine dair değerlendirmelere yer verildi.

Analizde ayrıca; ABD'nin benzer bir başarıyı neden yakalamayacağına dair öngörüler 5 başlıkta incelendi.

İşte Newsweek'de yayınlanan analiz:

Ocak ayında Venezuela’da Nicolas Maduro’nun bir operasyonla ülkeden alınması, bazı çevrelerin bunu diğer ABD'ye düşman rejimlere karşı uygulanabilecek bir model olarak öne sürmesine yol açtı.

Cumhuriyetçi Senatörü Ted Cruz, geçen hafta İran ve Küba’daki rejimlerin de benzer şekilde düşebileceğini ve tarihte “olağanüstü bir an” yaşandığını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump ise Pazartesi günü, ABD Genelkurmay Başkanı General Dan Caine’in kendisine İran’a karşı bir çatışmanın “kolayca kazanılabileceğini” söylediğini iddia etti.

Ancak Washington Post’a göre, sahne arkasında Caine, mühimmat eksikliği ve müttefik desteğinin yetersizliğinin, operasyonu Venezuela’daki başarı kadar güvenli kılmadığını, Amerikan kayıplarının yüksek olabileceğini vurguladı.

Hamaney'in yakalanması olası değil

Maduro’nun aksine, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, köşeye sıkıştırılarak ele geçirilebilecek bir lider değil. Hamaney, elit bir İran Devrim Muhafızları (IRGC) güvenlik birimi tarafından korunuyor ve başını kesmeye veya yakalamaya karşı tasarlanmış sert bir güvenlik mimarisiyle çevrili.

Geçmiş krizlerde güvenli bölgelere çekilen Hamaney, iletişimi yalnızca güvendiği danışmanlarla sınırlı tutuyor. 86 yaşında ve fiziksel olarak zayıf kabul edilen liderin teslim olması veya gözaltına alınması pek olası değil; ciddi bir yakalama girişimi büyük olasılıkla ölümle sonuçlanabilir.

İran’ın rejim yapısı tek darbe ile çökmez

Venezuela’da Maduro’nun ordusu ve yakın çevresi bölünmüş, yaptırımlarla zayıflatılmış ve büyük güçlerden güçlü destek alamamıştı. Bu durum, hızlı bir operasyonla onun devrilmesini kolaylaştırmıştı.

İran ise çok daha sağlam bir sistem üzerine kurulu. Siyasi, askeri ve dini kurumlar derinlemesine yerleşik ve tek bir darbe veya gizli operasyonla zayıflatılması veya devrilmesi zor. Hamaney, rejimin hayatta kalmasını güvence altına almak için Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani ve küçük bir danışman çevresini görevlendirdi.

Önemli askeri ve devlet görevleri için dört katmanlı halefiyet planı kuruldu ve kritik karar alma yetkileri dar bir iç çevreye aktarıldı.

Geçen Haziran İsrail ile 12 günlük savaşta Hamaney’in gizlendiği dönemde üç potansiyel halef belirlediği bildirildi. IRGC, bu ay “mozaik savunma” stratejisini yeniden uygulayacağını açıkladı; bu strateji komutayı merkezden uzaklaştırıyor ve yerel komutanların bağımsız hareket etmesine izin veriyor.

İran savaşa hazır

Venezuela’dan farklı olarak, İran aylardır olası ABD saldırılarına hazırlık yapıyor. Tahran, silahlı kuvvetlerini en yüksek alarm seviyesine çıkararak herhangi bir çatışmaya hazır durumda bekliyor.

Laricani geçen hafta yaptığı açıklamada, “Zayıf yönlerimizi gözden geçirdik ve çözdük. Savaş bize dayatılırsa yanıt vereceğiz” dedi. Balistik fırlatıcılar Irak sınırı ve Basra Körfezi kıyısına konuşlandırıldı.

İran’ın İsrail’e ulaşabilecek 2.000 orta menzilli balistik füzesi ve ABD üslerini veya Hürmüz Boğazı’ndaki gemileri vurabilecek kısa menzilli füzeleri bulunuyor. Ayrıca Rusya ve Çin ile son dönemde yapılan büyük silah anlaşmaları bildirildi.

Uydu görüntüleri, İran’ın diplomasi devam ederken bile kritik tesisleri onarmakta ve güçlendirmekte olduğunu gösteriyor. Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesisler, yeni çatı ve örtü yapılarıyla korunuyor; bazı tünel girişleri güçlendirilmiş ve önceki saldırılarda hasar gören füze üsleri onarılmış.

Savaş sadece İran ile sınırlı kalmaz

İran’ın bölgesel etkisi, Venezuela’dan çok daha yüksek. Tahran, Lübnan’daki Hizbullah, Irak Şii milisleri, Yemen’de Husi grupları ve Filistinli gruplar gibi vekil ve müttefik güçler aracılığıyla etkisini yaydı.

Bir çatışma durumunda ABD ve İsrail çıkarlarına karşı birden fazla cephe açılabilir.

İran merkezi hükümetinin çökmesi, bölgede güç boşluklarına yol açarak istikrarsızlığı artırabilir.

Coğrafi ve lojistik zorluklar

İran’a operasyon Venezuela’ya göre çok daha zor. ABD güçleri Avrupa veya Körfez’den geniş bir sahada CENTCOM komutasında hareket etmek zorunda.

İngiltere’nin RAF Fairford veya Diego Garcia üssünü kullanma izni vermemesi, Trump’ın tepkisini çekti ve Chagos egemenlik anlaşmasından desteğini çekmesine yol açtı.

Hürmüz Boğazı ve çevresindeki İran hava savunmaları, herhangi bir Tahran operasyonunu çok daha karmaşık hale getiriyor.

Trump’ın göz ardı edemeyeceği riskler

Trump için Venezuela örneği cazip ama yanıltıcı olabilir. İran, hızlı bir darbe ile devrilebilecek zayıf bir güçlü adam devleti değil. Sistem sağlam, yedek liderlik planları var, askeri komutalar merkezden bağımsız ve kuvvetler uzun süreli çatışmaya hazır.

Rejim değişikliği girişimi çok daha yüksek riskler taşır: bölgesel savaş ve küresel enerji piyasalarında şoklar dahil.

Maduro karşılaştırması siyasi retorik açısından kullanılabilir, ancak gerçek şu ki: İran daha köklü, daha hazırlıklı ve herhangi bir çatışmayı sınırlarının ötesinde maliyetli hale getirme kapasitesine sahip.