Sokak İran rejimini devirecek mi?

• İran’da protestolar şiddetlenirken güvenlik güçleriyle çatışmalar yayılıyor.
• Batı basını, Ali Hamaney için Moskova’ya tahliye planı hazırlandığını öne sürdü.
• gdh’a konuşan İranlı gazeteci Ferşid Bagherian, iddiaları psikolojik savaş olarak nitelendirdi.
• Bagherian, Protestoların temelinde ekonomik kriz olduğu, etnik bir karakter taşımadığını vurguladı.

İngiliz The Times gazetesi, İran’daki protestoların kontrol altına alınamaması hâlinde Dini Lider Ali Hamaney için Moskova’ya tahliye planı hazırlandığını öne sürdü. Haberde, 86 yaşındaki Hamaney’in ailesi ve yakın çevresiyle birlikte Tahran’dan ayrılmasının planlandığı, oğlu Mücteba Hamaney’in de bu senaryoda yer aldığı iddia edildi.

Ancak gdh’a değerlendirmelerde bulunan İranlı siyaset bilimci Ferşid Bagherian, bu iddiaların sahadaki gelişmelerle örtüşmediğini vurguladı. Bagherian’a göre bu tür haberlerin temel amacı, sokaktaki kitlelere “devlet çözülüyor” mesajını vermek:

“Bu tür iddialar Beşinci Nesil Savaş’ın bir parçasıdır. Halka ‘lideriniz kaçıyor, başsız kalacaksınız’ algısı verilmek isteniyor. Bu doğrudan psikolojik etki yaratmaya dönük bir hamledir.”

— Bagherian

Protesto mu yoksa ayaklanma mı?

İran’daki krizin en kritik başlıklarından biri, protesto ile ayaklanma arasındaki çizginin giderek bulanıklaşması. Bagherian’a göre devlet ile toplum aynı kavramları farklı biçimlerde okuyor. Bu durum sahada ciddi bir belirsizlik yaratıyor:

“Protesto başka bir şeydir, kargaşa ve ayaklanma başka bir şey. Ancak bu ayrım net biçimde ortaya konulmadığı için her şey birbirine karıştı. Sokaktaki vatandaş neyin parçası olduğunu bilemez hâle geliyor.”

— Bagherian

İran yönetimi protestolara yabancı istihbarat servislerinin sızdığını savunurken, Bagherian bu yaklaşımın meşru ekonomik taleplerle sokağa çıkan kitleleri de baskı altına alma riski taşıdığını söyledi.

Ekonomik kriz ana tetikleyici

Bagherian, mevcut protestoların temelinde ekonomik çöküş, yüksek enflasyon ve gelir adaletsizliği olduğunu vurguladı:

“İnsanlar geçim sıkıntısı, yüksek döviz kuru ve hayat pahalılığı nedeniyle sokağa çıkıyorsa, buna mutlaka bir alan tanınmalıdır. Aksi hâlde masum insanların hayatını kaybetmesi kaçınılmaz olur.”

— Bagherian

Hamaney ülkeyi terk eder mi?

Batı basınında yer alan iddiaların aksine Bagherian, Hamaney’in ülkeyi terk etmesini gerçekçi bulmadığını dile getirdi. İran’ın geçmişte çok daha sert krizlerden geçtiğini hatırlattı:

“İran daha önce çok daha ağır protestolar yaşadı. 12 Günlük Savaş sırasında bile, dini lider terör listesinde yer almasına rağmen ülkeyi terk etmedi. Bu nedenle bu iddiaların sahici olduğuna inanmıyorum.”

— Bagherian

Bagherian’a göre bu tür haberlerin temel hedefi, liderliğin psikolojik direncini ve meşruiyet algısını zayıflatmak.

Güney Azerbaycan neden sessiz?

Protestoların Azerbaycan Türklerinin yoğun yaşadığı bölgelerde sınırlı kalması da dikkat çekiyor. Ancak Bagherian bu durumu etnik bir farkla açıklamıyor.

“Tebriz’de de hayat pahalı, dolar kuru orada da yüksek. Sorun İran’ın tamamında aynı.”

— Bagherian

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Azerbaycan Türkü olmasının da sahadaki tabloyu değiştirmediğini belirten Bagherian, “Süreç derinleşirse protestolar ülke geneline yayılabilir.” dedi.