Tarihte Bugün: Mekke'de 1426 hacı hayatını kaybetti

• 2 Temmuz 1990'da Mekke'de bir yaya tünelinde meydana gelen izdihamda 1.426 hacı ezilerek ve boğularak yaşamını yitirdi.
• Bu facia, yalnızca izdihamlardan değil, aynı zamanda yangın ve uçak kazaları gibi çeşitli olaylardan kaynaklanan bir dizi trajedinin en ölümcülü oldu.
• 1990'daki olayın temel nedenleri arasında organizasyonel zayıflıklar ve aşırı kalabalık gösterilirken, sonrasında alınan önlemler 2015'te 2.000'den fazla kişinin öldüğü yeni bir faciayı engelleyemedi.

1990 yılında yaşanan ve tarihe "tünel faciası" olarak geçen olayda, uzun bir yaya tünelindeki insan seli kontrolden çıktı. Güvenlik güçlerinin organizasyonel yetersizlikleri ve tüneldeki insan yoğunluğunun yönetilememesi, büyük bir kaosa neden oldu.

Bu kaosun sonucunda tam 1.426 hacı, ezilerek ya da nefessiz kalarak hayatını kaybetti. Bu olay, Hac tarihindeki en büyük can kayıplarından biri olarak kayıtlara geçti ve güvenlik önlemlerinin yeniden gözden geçirilmesine neden oldu.

Mekke'de trajediler ne ilk ne de son oldu

1990'daki tünel faciası, kutsal topraklarda yaşanan tek kitlesel ölüm olayı değildi. 1987 yılında Amerika karşıtı bir gösteri sırasında Suudiler ve İranlılar arasında çıkan arbedede 400 kişi hayatını kaybetmişti.

Özellikle Mina'da şeytan taşlama ritüeli, yıllar boyunca birçok izdihama sahne oldu. 1994'te 270, 1998'de en az 110, 2001 ve 2002 yıllarında 30'dan fazla, 2003'te 244 ve 2006'da ise 363 hacı, bu ritüel sırasında çıkan izdihamlarda can verdi.

Faciaların tek nedeni kalabalık ve izdiham değildi

Hac dönemlerinde yaşanan can kayıpları sadece izdihamlarla sınırlı kalmadı. 1997 yılında Mina'daki bir çadır kampında çıkan büyük yangın, 340 hacının ölümüne ve 1.400'den fazla kişinin de yaralanmasına yol açtı.

Ulaşım sırasında da büyük facialar yaşandı. 1991 yılında hacıları ülkelerine geri taşıyan iki farklı uçağın düşmesi sonucu, kazalarda sırasıyla 261 ve 91 kişi hayatını kaybetti.

Alınan önlemler yeni faciaları engellemeye yetmedi

1990 tünel faciasının ardından Suudi Arabistan yönetimi tarafından bir dizi yeni güvenlik önlemi hayata geçirildi. Tüneller genişletildi, kalabalık yönetimi için yeni teknolojiler kullanılmaya başlandı.

Ancak bu tedbirler, trajedilerin tamamen önüne geçmede sınırlı bir başarıya ulaştı. Nitekim 2015 yılında yine Mina'da yaşanan bir başka büyük izdihamda 2.000'den fazla hacının hayatını kaybetmesi, sorunun ne kadar ciddi ve köklü olduğunu bir kez daha gösterdi.