Tarihte Bugün: Sovyetler Birliği, Baltık ülkelerini işgal etmeye başladı

• 1939'da imzalanan Molotov-Ribbentrop Paktı'nın gizli hükümleri uyarınca, Baltık devletleri Sovyet etki alanına dahil edildi.
• 14 Haziran 1940'ta Litvanya'ya, 16 Haziran'da ise Letonya ve Estonya'ya Sovyetler Birliği tarafından ültimatomlar verildi.
• Kızıl Ordu, 15 Haziran'da Litvanya'ya, ardından 16-17 Haziran'da Letonya ve Estonya'ya girerek kısa sürede tüm Baltık bölgesini kontrol altına aldı.
• İşgalin ardından, Sovyet destekli komünist rejimler iktidara getirildi ve Baltık ülkeleri Ağustos 1940'ta zorla Sovyetler Birliği'ne ilhak edildi.

İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla Avrupa'da dengeler değişirken, Sovyetler Birliği uzun süredir üzerinde hak iddia ettiği Baltık devletlerine yönelik politikalarını yoğunlaştırdı. 1939 Eylül ve Ekim aylarında, Sovyet hükümeti bu küçük ülkeleri, topraklarında askeri üsler kurma hakkı veren karşılıklı yardım paktları imzalamaya zorladı. Bu paktlar, Moskova'nın bölgedeki askeri varlığını önemli ölçüde artırmasına zemin hazırladı.

1940'ın başlarında, dünya Nazi Almanyası'nın Batı Avrupa'daki ilerleyişine odaklanmışken, Sovyetler Birliği Baltık devletlerine yeni taleplerle geldi. Moskova, bu devletleri Sovyet karşıtı askeri işbirliği yapmakla suçladı ve ağır ültimatomlar sundu. Özellikle 14 Haziran 1940'ta Litvanya'ya, ertesi gün ise Letonya ve Estonya'ya verilen ültimatomlar, bağımsızlıklarını kaybetmelerine yol açacak süreci hızlandırdı.

Kızıl Ordu'nun işgali ve ilhak süreci

Baltık hükümetlerinin ültimatomları kabul etmek zorunda kalmasıyla birlikte, Kızıl Ordu hızlı bir şekilde harekete geçti. 15 Haziran 1940'ta Sovyet birlikleri Litvanya'ya girdi. Ardından 16-17 Haziran'da Letonya ve Estonya da işgal edildi. Bu askeri harekatlar, ülkelerin sınırlı savunma kapasiteleri karşısında büyük bir güç gösterisiydi ve direnişi etkili bir şekilde kırdı. Dönemin Time dergisi, yaklaşık 500.000 Sovyet Kızıl Ordu askerinin üç Baltık ülkesini işgal ettiğini bildirmişti.

İşgalin hemen ardından, Sovyet yetkilileri her ülkede komünist darbe girişimlerini destekledi. Yeni, Sovyet yanlısı "halk hükümetleri" kuruldu ve göstermelik seçimler düzenlendi. Bu seçimlerde komünist partiler, tek aday olarak gösterildi ve oyların büyük çoğunluğunu aldığı ilan edildi. Temmuz ayında toplanan bu yeni "parlamentolar", ülkelerinin Sovyetler Birliği'ne katılmasını talep etti. Litvanya 3 Ağustos, Letonya 5 Ağustos ve Estonya 6 Ağustos 1940'ta resmen Sovyetler Birliği'ne ilhak edildi. Bu ilhak, Batılı ülkeler tarafından asla tanınmadı ve uluslararası hukuka aykırı kabul edildi.

İşgalin uzun süreli sonuçları

Baltık devletlerinin Sovyetler Birliği'ne dahil edilmesi, bölge için derin ve kalıcı sonuçlar doğurdu. İşgalin ardından, binlerce Baltık vatandaşı siyasi baskılara, tutuklamalara ve Sibirya'ya sürgün edilmelere maruz kaldı. Eski hükümet yetkilileri, ordu mensupları, aydınlar ve din adamları hedef alındı. Ekonomi Sovyet sistemine entegre edildi, özel mülkiyet kamulaştırıldı ve tarım kolektifleştirildi.

Bu dönem, Baltık ülkelerinin bağımsızlıklarını yitirdiği ve Sovyet kontrolü altında zorlu bir süreçten geçtiği yarım asırlık bir dönemin başlangıcı oldu. Sovyet işgali, İkinci Dünya Savaşı'nın önemli ancak genellikle göz ardı edilen bir parçası olarak tarihe geçti ve bölgedeki ulusal hafızada derin izler bıraktı. Bu olaylar, aynı zamanda Soğuk Savaş boyunca Batı dünyasının Sovyet yayılmacılığına karşı duruşunun temelini oluşturan faktörlerden biriydi.