Tevfik Fikret ve Aşiyan: Türk şiirinin kuş yuvası

Fikret’in annesi Hatice Refia Hanım, 1879’da Hac dönüşü kolera salgını nedeniyle hayatını kaybetti. Henüz 12 yaşındayken öksüz kalan Fikret, babası Arabistan’a sürgüne gönderilince kız kardeşi Sıdıka ile anneannesinin yanında kalmaya başladı.

Eğitimine Mahmudiye Rüştiyesinde başlayan Fikret, Galatasaray Lisesi’nde (Mekteb-i Sultani) Recaizade Mahmut Ekrem ve Muallim Naci’den dersler aldı. Lise birinci sınıftayken “Nazmi” mahlasıyla yazdığı gazel tarzındaki ilk şiiri, hocası Muallim Fevzi sayesinde Tercüman-ı Hakikat’te yayımlandı. 1888’de liseyi birincilikle bitirdi.

Memuriyet hayatı ve edebiyat çevreleri

Fikret, çeşitli memurluk görevlerinde bulunduğu sırada kuzeni Nazime Hanım ile 1890’da evlendi. Çiftin oğulları Haluk, 1895’te dünyaya geldi ve Haluk, Fikret’in “Haluk’un Vedası” eserine ilham oldu.

1891’de Ticaret Mektebi’nde hat ve Fransızca dersleri verirken, “Mirsad” dergisinin açtığı şiir yarışmasında birincilik kazanan Fikret, 1892’de Galatasaray Lisesi’nde Türkçe öğretmeni olarak göreve başladı. 1894’te “Malumat” dergisini çıkaranlar arasında yer aldı ve 1896’da Servet-i Fünun Dergisi Yazı İşleri Müdürlüğüne getirildi. Bu dönemde dergi, Edebiyat-ı Cedide’nin yayın organı kimliği kazandı.

Aşiyan: Şairin kuş yuvası ve son yılları

Tevfik Fikret, Robert Kolej’in yanında 1906’da Aşiyan adını verdiği evi inşa etti. “Aşiyan” Farsça’da kuş yuvası anlamına gelir ve şairin hayalini kurduğu huzurlu yaşamı simgeler. Maddi zorluklar nedeniyle inşası 10 yıl gecikmiş olsa da, Fikret evi 1906’da tamamladı ve mimari tasarımı tamamen kendisine aittir.

Ev, şairin eşi ve oğlu Haluk ile birlikte yaşamını sürdürdüğü, sanat ve edebiyatla iç içe bir merkez haline geldi. Aşiyan, hem yeni sanat akımından esinlenen mobilya ve tasarımı hem de Fikret’in resim ve eğitimle olan bağlarını yansıtır. Şairin mezarı da isteği üzerine, ölümünden yıllar sonra bu evin yanına taşındı. Günümüzde Aşiyan Müzesi olarak ziyaretçilerini ağırlayan yapı, Fikret’in son dokuz yılını ve eserlerini yaşatıyor.

2.Meşrutiyet ve edebiyat çalışmaları

Fikret, 2. Meşrutiyet’in ateşli savunucularından biri oldu ve Tanin gazetesini Hüseyin Kazım Kadri ile Hüseyin Cahit Yalçın’la kurdu. İttihat ve Terakki’nin gazete üzerindeki etkisine karşı çıkarak buradan ayrıldı.

Galatasaray Lisesi’nde müdürlük yaptığı dönemde, 31 Mart olaylarını protesto etmek için görevinden ayrıldı. Ancak öğrencileri ve Maarif Nazırı Nail Bey’in ısrarıyla tekrar göreve döndü. Daha sonra yeni Maarif Nazırı Emrullah Efendi ile anlaşamayınca görevini tamamen bıraktı ve Aşiyan’a çekildi.

Eserleri ve sanatsal katkıları

Fikret’in eserleri arasında “Rübab-ı Şikeste, Haluk’un Defteri, Şermin, Hasta Çocuk, Sis, Millet Şarkısı, Doksan Beşe Doğru, Han-ı Yağma, Balıkçılar, Haluk’un Çocukluğu, Bir İçim Su, Verin Zavallılara, Ferda, Yeşil Yurt, İnanmak İhtiyacı” gibi önemli şiir ve düzyazılar bulunuyor.

“Promethe” şiiriyle gençliği, Batı’nın ilim ve tekniğini alıp milletini aydınlatmaya çağırdı. Servet-i Fünun, Fikret’le edebiyat dergisine dönüştü; öncesinde bilim dergisi olarak yayımlanıyordu.

Türkiye’de yapılan ilk ölüm mask da Fikret’e aittir.Bu maskı yapan Mihri Müşfik Hanım, Türkiye’nin ilk kadın ressamı ve Atatürk’ün portresini yapan ilk Türk ressamdır.

Mustafa Kemal Atatürk, Tevfik Fikret’ten devrim ruhunu aldığını belirterek, Aşiyan’ı ziyaret edeceği ilk yerlerden biri olarak göstermiştir.

Tevfik Fikret, 19 Apustos 1915’te hayatını kaybetti.Her yıl bu tarihte, özellikle Aşiyan Müzesi’nde yapılan anma etkinlikleriyle şairin yaşamı ve eserleri yad edilir.