Türkiye'nin AR-GE harcamaları rekor kırdı: 651,8 milyar TL'yi aştı

• Türkiye'de 2024 yılında yapılan toplam AR-GE harcaması bir önceki yıla göre 274 milyar 279 milyon TL artışla 651 milyar 822 milyon TL’ye çıktı.
• Geçen yıl toplam 310 bin 473 kişi, tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden AR-GE personeli olarak istihdam edildi.
• AR-GE harcamalarının finansmanında yüzde 53.8'lik pay ile mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı.
• Harcamaların sektörel dağılımında ise, mali ve mali olmayan şirketler yüzde 64.8 ile en büyük paya sahip olurken, bunu yüzde 30.9 ile yükseköğretim izledi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, ülkenin araştırma ve geliştirme (AR-GE) harcamaları geçen yıl 651.8 milyar TL’ye ulaşarak önemli bir artış kaydetti. Bu büyük artışla birlikte, gayrisafi yurt içi AR-GE harcamasının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı yüzde 1.46'ya yükseldi.

GSYH içindeki pay yüzde 1,46'ya çıktı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2024 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçları, ülke ekonomisi için stratejik öneme sahip AR-GE harcamalarının seyrini ortaya koydu. Harcamaların 44 trilyon 587 milyar 225 milyon liralık GSYH içindeki oranı 2023'teki yüzde 1,39 seviyesinden 2024'te yüzde 1,46'ya yükseldi.

Bu artış, Türkiye ekonomisinin yenilikçi ve katma değerli üretime daha fazla odaklandığının önemli bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Harcamaların finansmanında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 53,8'lik payla en büyük finansör olurken, genel devlet yüzde 30,4, yükseköğretim kurumları ise yüzde 12,9 ile bu kaynakları takip etti.

Şirketler ve yükseköğretim harcamaların lokomotifi

AR-GE harcamalarının sektörel dağılımına bakıldığında, mali ve mali olmayan şirketler yüzde 64,8'lik oranla en büyük harcama payına sahip oldu. Bu sonuç, özel sektörün inovasyon ve yeni ürün geliştirme çabalarındaki belirgin rolünü vurguluyor.

Şirketleri, toplam harcamaların yüzde 30,9'unu gerçekleştiren yükseköğretim kurumları takip ederken, kar amacı gütmeyen kuruluşların da dahil olduğu genel devletin payı yüzde 4,3 olarak hesaplandı. Harcama kalemleri içerisinde ise personel harcamaları yüzde 59,5 ile açık ara en büyük kalemi oluşturdu.

AR-GE personel sayısı 310 bini aştı

Araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde görev alan personel sayısı da önemli bir artış gösterdi. Tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam AR-GE personeli sayısı 2024'te 310 bin 473 kişiye ulaştı.

Bu personelin sektörel dağılımında yüzde 67,1 ile mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer alırken, yükseköğretim yüzde 30 ve genel devlet sektörü yüzde 2,9'luk bir paya sahip oldu. Kadın AR-GE personelinin TZE cinsinden toplam personel içindeki oranı ise yüzde 34,2 olarak belirlendi.

Personelin eğitim düzeyi ve bölgesel dağılım

AR-GE personelinin eğitim durumu incelendiğinde, yüzde 39,9'unun lisans, yüzde 30,6'sının doktora veya eşdeğeri, yüzde 20,3'ünün ise yüksek lisans düzeyinde eğitime sahip olduğu görüldü. Doktora düzeyindeki personelin yüksek oranı, AR-GE faaliyetlerinin nitelikli insan kaynağına dayandığını teyit ediyor.

Bölgesel dağılımda, AR-GE harcamalarının yüzde 33,4'ü ile TR10 (İstanbul) bölgesi ilk sırada yer aldı, bunu yüzde 27,8 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,4 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgeleri izledi. Personel sayısının dağılımında da benzer bir tablo görülürken, personelin yüzde 32,6'sı İstanbul bölgesinde istihdam edildi.

İmalat sanayisinde yüksek teknoloji harcamaları ön planda

İmalat sanayisindeki AR-GE harcamalarının teknoloji düzeylerine göre sınıflandırılması, sektörün ağırlığının yüksek teknolojiye kaydığını gösteriyor. İmalat sanayisinde gerçekleştirilen 210 milyar 506 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 46,9'u yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimler tarafından yapıldı.

Bu girişimleri yüzde 40,2 ile orta yüksek teknoloji, yüzde 8,2 ile orta düşük teknoloji ve yüzde 4,7 ile düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler takip etti. Ayrıca, dolaylı AR-GE teşviklerinin şirketlerin harcamaları içindeki payı 2015'teki yüzde 14,8'den 2024'te yüzde 25,1'e yükselerek, devletin teşvik politikasının etkisini gösterdi. Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcaması ise 2015'teki 11,2 milyar lira düzeyinden geçen yıl 422 milyar liraya ulaştı.