Keçi çobanının keşfettiği 7,7 milyon yıllık fosil

• Kayseri'nin Kocasinan ilçesi sınırları içindeki Yamula Barajı havzasında, 2017'de bir keçi çobanının ihbarıyla başlayan süreç, 2018'den beri devam eden bilimsel kazı çalışmalarına dönüştü.
• Bölgede fil, mamut, zürafa, gergedan, üç toynaklı atlar ve domuz gibi çok çeşitli hayvanlara ait fosiller bulundu.
• Yapılan son analizlerde "argon yöntemi" kullanılarak fosil tabakasının yaşı nokta atışı olarak belirlendi ve alanın 7,7 milyon yıllık olduğu kanıtlandı.
• Bu hassas tarihlendirme çalışmasının, Türkiye'deki diğer paleontolojik kazılar için bir referans noktası oluşturacağı belirtiliyor.

Kızılırmak Nehri üzerinde yer alan Yamula Barajı'nın çevresi, 2017 yılında bir keçi çobanının bulduğu fosillerle bilim dünyasının dikkatini çekti. Bu ihbarın ardından 2018 yılından itibaren Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle, Kayseri Müze Müdürlüğü başkanlığında önemli kazı çalışmaları başlatıldı.

Prof. Dr. Okşan Başoğlu ve Prof. Dr. Pınar Gözlük Kırmızıoğlu'nun bilimsel danışmanlığında yürütülen bu kazılar, bölgenin fosil zenginliğini ortaya koydu. Yıllar içinde yapılan çalışmalarda zürafa, fil, mamut, gergedan ve üç toynaklı atlar gibi devasa canlıların yanı sıra, "bovit" olarak adlandırılan koyun, keçi ve antilop türü hayvanların fosilleri de bulundu. Ayrıca, kaplumbağa ve domuz fosillerinin de keşfedilmesiyle bölgenin fosil çeşitliliği daha da belirginleşti.

Fosillerin büyüklüğü ve bütünlüğü şaşırtıyor

Kazı çalışmalarına katılan uzman antropolog Ömer Dağ, Yamula Barajı çevresindeki Çevril, Taşhan, Hırka ve Emmiler gibi mevkilerde yoğun fosil buluntularına rastlandığını ifade etti. Dağ, yüzeyde beliren büyük fosil parçalarına öncelik verdiklerini belirterek kazı sürecini anlattı.

Ömer Dağ, "Yüzeye çıkan görüntü varsa hızlı bir şekilde çalışma başlatıp o fosilleri öncelikli olarak kaldırıyoruz. Fosili kaldırmamız tamamen o fosilin büyüklüğüne göre değişiyor. Şu anda bulunduğumuz nokta aslında bizim ana tabaka dediğimiz nokta, yoğun bir şekilde fosil geliyor. Bağırsak dediğimiz iç içe fosiller. Farklı iki noktada bağırsak dediğimiz yoğun buluntular gözlemliyoruz." şeklinde konuştu.

Alandan çıkarılan fosillerin dikkat çekici nitelikte olduğunu vurgulayan Dağ, sözlerini şöyle sürdürdü: "Biz buraya ilk geldiğimizde megafauna dediğimiz büyük örnekler, baraj suyunun alçalıp yükselmesi ile ortaya çıkmıştı. Biz ilk sene ağırlıklı olarak o fosillerin kaldırma işlemlerini yürüttük. 2019 yılında filin atası denilen insanların mamut diye bildiği ama mamuttan da eski bir örnek bulmuştuk. Özellikle fosillerin tam olması ve büyük olması dikkati çekiyor. Bir de çeşitliliğimiz çok fazla. Çok farklı türlerde örnekler keşfettik. Geçen sene domuz kafatası çıktı. Her sene burası bizi şaşırtıyor, farklı farklı çeşitli türler bekliyoruz. Fosiller buraya sürüklenmiş olabilir, iç içe toplu bir şekilde ölüm gerçekleşmiş olabilir. Burada üstünü açarak onu tespit ediyoruz."

Dağ, 12 kişilik bir ekiple üç toynaklı atlara, bovid grubuna ve gergedanlara ait fosilleri gün yüzüne çıkarmak için titizlikle çalıştıklarını ekledi.

Fosil tabakası argon yöntemiyle 7,7 milyon yıl olarak tarihlendirildi

Türkiye'deki paleontolojik kazılarda tarihlendirme konusunda yaşanan zorlukların Yamula Barajı'ndaki çalışmalarda aşıldığını belirten Ömer Dağ, jeolojik yaşlandırmanın ötesine geçerek tabaka yaşlandırması yaptıklarını söyledi. Bu yeni yöntemle fosil yataklarının yaşının net bir şekilde ortaya konulduğunu aktardı.

Dağ, bu önemli bilimsel gelişmeyi şu sözlerle kaydetti: "7,5 milyon yıl dediğimizde jeolojik yaşlandırma yapılmıştı. Şimdi argon denilen yöntemle tabaka yaşlandırma yaptık. Şu an Çevril'de bulunduğumuz lokalite 7,7 milyon yıllık. Hırka köy 7,4 milyon yıl öncesine ait bir lokalite. Nokta atış yıl vermek için tabaka yaşlandırma yaptık. Fosilin yoğun olduğu tabakadan hem alt sınır hem de üst sınırdan örnekler, numuneler alarak argon dediğimiz yöntemle buraların yaşlandırmasını net bir hale getirdik. Yaşlandırma konusunda genelde jeolojik yaşlandırma ya da faunal yaşlandırma yapılıyordu. Burada yaptığımız çalışma çoğu paleontolojik kazıya referans olacak bir çalışma oldu. Bu yaşlandırmalarla Orta Kızılırmak Havzası dediğimiz noktayı göstererek yaşlandırmaları artık buraya atfedecekler. Çünkü diğer fosil kazılarında herhangi bir yaşlandırma yapılmamıştı. Onun da en büyük sebebi tabakasının olmamasıydı. Burada hem tabakamız var hem buluntumuz çok yoğun."