Tarihte Bugün: Türkiye'de ilk çok partili seçim yapıldı

• 21 Temmuz 1946'da yapılan seçim, Türkiye'nin ilk tek dereceli ve çok partili genel seçimi olarak tarihe geçti.
• Seçime, iktidardaki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ile 7 Ocak 1946'da kurulan Demokrat Parti (DP) arasındaki rekabet damga vurdu.
• "Açık oy, gizli tasnif" ilkesiyle yapılan seçim, sonuçları üzerinde ciddi şaibe iddialarının ortaya atılmasına neden oldu.
• Resmi sonuçlara göre CHP 397 milletvekili kazanırken, ana muhalefet partisi DP 61 sandalye ile ilk kez meclise girdi.

Tek parti döneminin sonu ve sancılı bir demokrasi başlangıcı

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından dünyada ve Türkiye'de esen demokrasi rüzgarları, tek partili sistemin sonunu hazırladı. Bu atmosferde Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün de oluruyla çok partili hayata geçiş süreci hızlandı ve Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuad Köprülü ile Refik Koraltan tarafından 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti kuruldu.

Normalde 1947'de yapılması gereken seçimlerin bir yıl öne alınmasıyla, DP henüz ülke genelinde tam olarak teşkilatlanamadan kendisini bir seçim yarışının içinde buldu. Bu durum, seçimin başından itibaren iktidardaki CHP lehine bir avantaj yaratsa da, Türk halkı ilk kez sandıkta gerçek bir alternatifle tanışma fırsatı buldu.

Tartışmaların odağındaki ilke: Açık oy, gizli tasnif

1946 seçimlerini siyasi tarihin en tartışmalı olaylarından biri yapan temel unsur, uygulanan seçim sistemiydi. O dönemki kanunlara göre seçmenler, oylarını herkesin görebileceği şekilde açık olarak kullanmak, oy sayım ve döküm işlemleri ise halka kapalı bir şekilde gizli olarak yapılmak zorundaydı.

"Açık oy, gizli tasnif" olarak bilinen bu yöntem, seçmenler üzerinde baskı kurulmasına olanak tanıdığı ve sayım işlemlerinin şeffaflıktan uzak olması nedeniyle usulsüzlüklere kapı araladığı gerekçesiyle Demokrat Parti tarafından sert bir şekilde eleştirildi.

Sandıktan CHP çıktı ancak Demokrat Parti meclise girdi

Tüm tartışmaların gölgesinde yapılan seçimlerin sonucunda, 27 yıldır iktidarda olan Cumhuriyet Halk Partisi 397 milletvekilliği kazanarak birinci parti oldu. Seçimlerin galibi CHP olsa da, asıl siyasi başarıyı henüz 6 aylık bir parti olmasına rağmen 61 sandalye kazanan ve güçlü bir muhalefet olarak meclise giren Demokrat Parti elde etti.

1946 seçimleri, taşıdığı tüm şaibelere ve yarattığı tartışmalara rağmen Türkiye'de demokrasiye geçişin en önemli ve geri dönülmez adımı oldu. Bu sancılı tecrübe, 1950'de "gizli oy, açık tasnif" ilkesiyle yapılacak olan ve Türkiye'de iktidarın ilk kez seçimle el değiştirmesini sağlayacak olan seçimlerin de önünü açtı.