Her gün tabağınızda yer edinen gizli tehlike

• Vücut için olmazsa olmaz bir mineral
• Günlük tüketim sınırı 5 gram ama çoğumuz bunun iki katını alıyoruz.
• Kalpten böbreğe, kemikten mideye pek çok organı etkiler.
• Sağlıklı bir yaşam için tuz alışkanlıklarımızı gözden geçirelim.

Tuz, sofralarımızın vazgeçilmezi. Yemeklerimize lezzet katmasının yanında, vücudumuzun da az miktarda tuza ihtiyacı var. Sodyum adı verilen mineral, sinir sistemimizin çalışması, kaslarımızın kasılması ve sıvı dengemizin korunması için gereklidir. Ancak her şeyin fazlası zarar. Özellikle fazla tuz tüketmek, zamanla vücudumuzda ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.

Miktarı kadar türü de önemli

Market raflarında pek çok farklı tuz çeşidi yer alıyor: rafine tuz, kaya tuzu, deniz tuzu, himalaya tuzu ve hatta gurme tuzlar… Peki hangisi daha sağlıklı?

Rafine(sofra) tuzu: En yaygın kullanılan tuz türüdür. İnce öğütülmüş, katkı maddeleri (topaklanmayı önleyici maddeler gibi) içerebilir. Rafine tuzun en büyük avantajı, genellikle iyot ile zenginleştirilmiş olmasıdır. İyot, tiroit hormonlarının üretimi için gereklidir ve iyot eksikliği hâlâ birçok ülkede sağlık sorunu olarak görülmektedir. Ancak fazla işlenmiş olması nedeniyle bazı uzmanlar doğal tuzlara yönelmeyi önermektedir.

Kaya tuzu: Doğal olarak oluşan ve işlenmeden sofralara gelen bir tuz türüdür. İçeriğinde bazı mineraller (kalsiyum, magnezyum gibi) bulunabilir. Ancak her kaya tuzu iyot içermez. Bu nedenle, iyot eksikliği riski olan kişiler kaya tuzunu tercih ediyorsa mutlaka beslenmelerinde iyot kaynağına da yer vermelidir.

Deniz tuzu: Deniz suyunun buharlaştırılmasıyla elde edilir. Doğal formunda çeşitli mineraller içerir. Ancak günümüzde denizlerin kirlenmesi nedeniyle deniz tuzlarında mikroplastik kalıntılarına rastlandığına dair çalışmalar da bulunmaktadır.

Himalaya tuzu: Pembe rengiyle tanınan bu tuz da aslında bir tür kaya tuzudur. Doğal mineraller içerdiği söylenir, ancak bu minerallerin miktarı sağlık üzerinde belirgin bir fark yaratacak düzeyde değildir. Himalaya tuzunun da iyot içeriği düşüktür.

Günlük tüketim sınırı nedir?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bir yetişkinin günde en fazla 5 gram tuz (yaklaşık 1 çay kaşığı) tüketmesi gerektiğini söylüyor. Ancak Türkiye’de ortalama tüketim bunun neredeyse iki katı. Peki, fazla tuz tükettiğimizde vücudumuzda neler oluyor? İşte en önemli 5 zararlı etkisi:

Tansiyonu yükseltir, kalbi yorar

Fazla tuz, kan basıncını (tansiyonu) yükseltir. Bu da kalbin daha fazla çalışmasına, damarların zorlanmasına neden olur. Sürekli yüksek tansiyon, kalp krizi, inme (felç) ve kalp yetmezliği gibi ciddi hastalıklara davetiye çıkarır. En sık görülen sonuçlardan biri olan hipertansiyon, "sessiz katil" olarak bilinir çünkü çoğu zaman belirti vermez ama vücuda büyük zarar verir.

Böbrekleri yorar, böbrek yetmezliğine götürebilir

Böbreklerimiz, vücuttaki fazla tuzu süzüp idrarla dışarı atar. Ancak sürekli fazla tuz alındığında böbrekler bu yükü taşıyamaz hale gelir. Zamanla böbrek fonksiyonları bozulur ve böbrek yetmezliği riski artar. Özellikle yüksek tansiyonla birleştiğinde bu risk daha da büyür.

Kemiklerden kalsiyumu çeker

Tuz, sadece suyu değil kalsiyumu da vücuttan atar. Fazla tuz tüketimi, idrarla birlikte kalsiyum kaybına neden olur. Bu da kemiklerin zayıflamasına ve ilerleyen yaşlarda kemik erimesi (osteoporoz) riskinin artmasına yol açar. Özellikle kadınlar için bu durum daha tehlikelidir.

Mide kanseri riskini artırır

Bilimsel araştırmalar, fazla tuz tüketiminin mide duvarını tahriş ettiğini ve zararlı bakterilerin burada çoğalmasına neden olduğunu gösteriyor. Bu durum zamanla mide iltihabına, ülserlere ve hatta mide kanserine zemin hazırlayabiliyor. Tuzlanmış ve işlenmiş gıdalar (salam, sucuk, turşu, hazır çorbalar) bu riski daha da artırıyor.

Vücutta şişkinliğe ve ödeme neden olur

Tuz, vücutta su tutulumuna yol açar. Bu da ellerde, ayaklarda ve yüzde şişkinlik yani ödem oluşturur. Sık sık ayak bilekleriniz şişiyorsa, yüzünüz sabahları şiş uyanıyorsa, bunun nedeni fazla tuz tüketimi olabilir. Ödem aynı zamanda kalp ve böbrek sağlığı için bir uyarı işaretidir.

Peki tuzu azaltmak için ne yapılmalı?

- Hazır ve işlenmiş gıdalardan uzak durulmalı

- Yemekleri tatlandırmak için limon, baharat ve sirke kullanılmalı

- Tuzluklar sofradan kaldırılmalı

- Gıda etiketi okumayı öğrenip, ‘düşük sodyum içeren ürünler’ tercih edilmeli

Küçük ama bilinçli kararlar

Günlük yaşamın temposu içinde tuzun ne kadar tüketildiği çoğu zaman göz ardı ediliyor. Ancak sağlıklı bir kalp, güçlü böbrekler, sağlam kemikler ve uzun bir yaşam için tuz tüketimini kontrol altında tutmak hayati öneme sahip. Sofradan eksik ettiğiniz bir çay kaşığı tuz, belki de gelecekte sizi büyük bir sağlık sorununun eşiğinden döndürebilir. Sağlık birikerek değil, bugün aldığınız küçük ama bilinçli kararlarla korunur. Şimdi tam zamanı: Tuzu azaltın, yaşam kalitenizi artırın.