Nükleer sessizlik rekoru kırıldı ama alarm zilleri çalıyor

• Dünya, nükleer test yapılmadan geçen en uzun dönemi geride bıraktı.
• Son nükleer deneme 3 Eylül 2017’de Kuzey Kore tarafından yapıldı.
• ABD ve Rusya’dan gelen açıklamalar rekorun kırılganlığını artırıyor.
• START anlaşmasının sona ermesi yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebilir.

Endişeli Bilim İnsanları Birliği’nde (UCS) kıdemli bilim insanı Dylan Spaulding, Çarşamba günü yayımladığı blog yazısında, dünyanın sekiz yıl, dört ay ve 11 gündür nükleer deneme yapmadığını vurguladı. Spaulding’e göre, bu tarihten sonra nükleer patlama olmadan geçen her gün yeni bir rekor anlamına geliyor.

Bu dönem, 16 Temmuz 1945’te ABD’nin New Mexico’daki Alamogordo bölgesinde gerçekleştirdiği Trinity testiyle başlayan nükleer çağdan bu yana kaydedilen en uzun nükleer patlamasız süre olarak kayıtlara geçti. Trinity testini, Hiroşima ve Nagasaki’ye atılan atom bombaları izlemişti.

Rekorun arkasındaki gerçek

Dünyadaki son nükleer deneme, Kuzey Kore tarafından 3 Eylül 2017’de gerçekleştirildi. Daha önceki en uzun denemesiz dönem ise Pakistan’ın 30 Mayıs 1998’deki son testinden Kuzey Kore’nin 3 Ekim 2006’daki ilk denemesine kadar sürmüştü.

Ancak uzmanlar bu sessizliğin bağlayıcı ve güçlü bir hukuki zemine dayanmadığına dikkat çekiyor. Spaulding, özellikle ABD Başkanı Donald Trump’ın nükleer testlere yeniden başlanabileceğine dair açıklamalarının bu rekoru son derece kırılgan hale getirdiğini belirtiyor.

Trump ve Putin’den gelen sinyaller

Trump, ABD’nin Rusya ve Çin ile “eşit şartlarda” nükleer silah testleri yapabileceğini söyleyerek Savunma Bakanlığı’na hazırlık talimatı verdiğini açıklamıştı. Bu açıklamadan bir hafta sonra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de Rus ordusuna yeni silah testleri için hazırlık yapılması talimatını verdi.

Uzmanlara göre bu açıklamalar, Pandora’nın kutusunun yeniden açılması anlamına geliyor. Spaulding, sınırsız testlerin rekabeti, istikrarsızlığı ve küresel belirsizliği artıracağını vurguluyor.

Dünya nükleer stokunun büyük bölümü iki ülkede

Stockholm Uluslararası Barış Araştırma Enstitüsü’ne (SIPRI) göre Rusya, 4.300’den fazla nükleer silahla dünyanın en büyük cephanesine sahip. ABD’nin ise yaklaşık 3.700 nükleer silahı bulunuyor. İki ülke birlikte dünya genelindeki nükleer silahların yaklaşık yüzde 90’ını elinde tutuyor.

Silah Kontrol Birliği’nin verilerine göre, Trinity testinden bu yana sekiz ülke toplam 2.055 nükleer test gerçekleştirdi. En fazla testi ABD yaparken, onu Rusya ve eski Sovyetler Birliği izledi.

Testlere gerek var mı?

Bilim insanlarına göre modern nükleer güçlerin patlamaya gerek kalmadan silahlarını test edebilecek “kritik altı” test teknolojileri bulunuyor. Spaulding, gelişmiş nükleer devletlerin silahlarının çalışıp çalışmayacağını anlamak için gerçek patlamalara ihtiyaç duymadığını savunuyor.

UCS’ye göre ABD’nin yeniden nükleer test yapması, caydırıcılığı artırmak yerine Washington’un kendi nükleer cephaneliğine duyduğu güvensizliğin itirafı olarak algılanabilir.

START anlaşması sona ererse ne olur?

2011’de yürürlüğe giren ve ABD ile Rusya’nın konuşlandırabileceği nükleer savaş başlığı sayısını 1.550 ile sınırlayan Yeni START anlaşmasının süresi 5 Şubat’ta doluyor. UCS’ye göre anlaşmanın sona ermesi halinde, her iki ülke de kısa sürede yüzlerce yeni nükleer silah konuşlandırabilir.

Bu durum, siyasi gerilimi artırırken, yanlış hesaplama ve felaketle sonuçlanabilecek kazaların riskini de büyütüyor. UCS raporuna göre, hem ABD hem de Rusya birbirlerini defalarca yok edecek kadar nükleer silaha zaten sahip.

Sessiz rekor

Putin, geçtiğimiz Eylül ayında START sınırlarına uyulmasını bir yıl daha uzatmayı teklif etmişti. Ancak Trump, sürenin dolmasına izin verme eğiliminde olduğunu ve Çin’in de dahil olduğu “daha iyi bir anlaşma” istediğini dile getirdi.

Bu nedenle, dünya nükleer deneme yapılmadan geçen en uzun dönemi rekorla geride bırakırken, bu başarının kutlamadan çok tedirginlik yarattığı belirtiliyor. Spaulding’e göre, elde edilen istikrar tarihi olsa da son derece kırılgan.