Stratejisiz savaştan stratejisiz bir ateşkese mi?

ABD’nin İsrail’i tahrikleriyle İran’a yönelik 28 Şubat 2026 saldırısı 40 günde şimdilik bir ateşkes ile sonuçlandı. İran ile savaşa stratejisiz bir şekilde İsrail tarafından sürüklenen Trump’ın bir çıkış yolu aradığı tartışılıyor, ancak burada da bir strateji eksikliği dikkati çekiyor; yani, Trump’ın savaşta olduğu gibi ateşkes ve barış için de bir stratejisi olduğu şüpheli… Bu da ateşkesi kırılgan hale getiriyor ve inisiyatifi de İsrail ve İran’ın eline bırakıyor. Bilhassa savaşın ağır maliyetini yaşayan Körfez ülkeleri endişe için…

Eski CIA ajanı Jonny Gannon İran saldırısında askeri başarı ile siyasi dönüşüm hedefinin birbirine karıştırıldığına işaret ediyor Financial Times’daki “İran'da rejim değişikliği, ABD'nin düşündüğünden çok daha zor” başlıklı yazısında… Gannon tarihteki örneklerden hareketle şu tesbiti yapıyor: “Gizli operasyonlar bir lideri devirmeye yardımcı olabilir, ancak nadiren meşruiyet kazandırır.” CIA eski ajanı Gannon ABD ve müttefiklerinin ikilemini şöyle ifade ediyor:

“Askeri başarı, siyasi dönüşümle karıştırılmamalıdır. Washington ve bölgesel müttefiklerinin şu anda karşı karşıya olduğu ikilem budur: Savaş alanındaki kazanımları, yalnızca baskının rejim değişikliği yaratabileceği yanılgısına düşmeden nasıl değerlendirebilirler? CIA'de 26 yıl operasyonlarda görev yaptıktan ve büyük çaplı gizli operasyon programlarına liderlik ettikten sonra, tecrübem bana burada, özellikle de gizli operasyonlarda, sihirli bir çözümün olmadığını söylüyor. Bazı dış politika teorisyenlerinin gözden kaçırdığı şey, siyasi kültürün havadan yeniden tasarlanamayacağı ve insan doğasının Washington'daki bir konferans salonundan yeniden şekillendirilemeyeceğidir. Şimdi soru şu: İran'ı, çöküşün sorumluluğunu üstlenmeden, parçalanmasını etkileyebilecek kadar iyi anlıyor muyuz?”

Evet Gannon haklı gizli operasyonlarda sihirli bir çözüm yok, bir milletin siyasi kültürü havadan yeniden kurulamaz ve bir ülkenin kaderi başka bir ülkenin konferans salonlarında tayin edilemez. Tarihi örnekler bu tür operasyonların sınırlarını ve uzun dönemdeki maliyetlerini ortaya koyuyor.

“Tarih, gizli operasyonlar söz konusu olduğunda düşündürücü dersler sunuyor. Bazı durumlarda rejim değişikliğine katkıda bulunmuştur: 1953'te İran'da CIA ve İngilizlerin ortaklaşa düzenlediği ve Başbakan Muhammed Mossadegh'i deviren darbe ve 1954'te Guatemala'da ABD destekli Jacobo Árbenz'in devrilmesi. Ancak bu olaylar aynı zamanda sınırları da ortaya koyuyor. Gizli operasyonlar bir lideri devirmeye yardımcı olabilir. Ancak nadiren meşruiyet, kurumlar veya kalıcı bir siyasi düzen inşa eder. Ve sonuçları - tepki, baskı, istikrarsızlık veya uzun vadeli Amerikan karşıtı şikayetler - yıllar sonra ortaya çıkabilir.”

Gannon ABD’ye Trump’ın mizacen ve ABD kurumlarının da kültüren benimsemekte zorlanacakları ama rakipleri Çin’in çok iyi bildiği “stratejik sabrı” öneriyor…

“Daha akıllıca olan yol stratejik sabırdır: Rejimin ölümcül yeteneklerini bir süre daha azaltmaya devam edin, ancak sivillerin duygularını incitmemek veya iyi niyeti israf etmemek için en kısa sürede bombalamayı azaltın. Her şeyden önce, Washington, kinetik aşama sona erdikten çok sonra sonuçları yönetmek zorunda kalacak olan Körfez müttefikleriyle yakın istişareyi sürdürmelidir. İran'ın değişmesi mümkün. Hatta bu muhtemel. Ancak tarih, Amerika Birleşik Devletleri'nin bu rejimi zayıflatmasının, gelecekteki rejimi şekillendirmekten çok daha kolay olduğunu gösteriyor.”

ABD İran’a savaşa girerken yaptığı hataları, bir strateji tayin etmezse ABD içerisindeki birçok uyarıya rağmen ateşkes ve muhtemel barış sürecinde de yapmaya ya(t)kın görünüyor. ABD, İran Savaşında sadece İran ile değil, müttefikleri Körfez ülkeleri ve Avrupa üzerinde de ciddi problemler yaşıyor. ABD içerideki sert mücadele ve Batı İttifakındaki azalma sebebiyle stratejik aklını ve kurumlarını kullanamıyor. Bu yüzden de, ABD hata üzerine hata yapıyor. Ancak ABD dünyada rakipsiz değil, yaptığı her büyük hata rakibine yarıyor. Rakibi Çin, ABD’ye İran’da stratejik sabır öneren Gannon’un söylediğini yapıyor… The Economist bu konuyu geçtiğimiz günlerde kapağına taşıdı. Kapakta Sun Tzu’ya atıf vermeden onun sözü yer alıyordu: "Rakibiniz hata yaparken onu asla durdurmayın…” Bakalım ABD büyük hatalarına devam mı edecek ? Diplomasi ve stratejik akla mı dönecek?