Kadim değerlerimiz, güncel kavramlar

Çağın dili değişiyor.

Kavramlar yenileniyor.

Akademi dünyasında, siyaset meydanlarında, uluslararası raporlarda sıkça telaffuz edilen kelimeler var; adalet, özgürlük, eşitlik, şeffaflık, sürdürülebilirlik, insan hakları, katılımcılık, barış, dayanışma…

Birçoğu Batı menşeli gibi sunuluyor, sanki bize dışarıdan ithal edilmiş değerler gibi.

Oysa biraz arka plana bakıldığında görülüyor ki bu kavramların kökü bizim kadim medeniyetimizin ruhunda zaten vardı.

Bugün sadece farklı bir dilde, farklı bir tonla yeniden karşımıza çıkıyor.

Adalet… Modern çağda “hukukun üstünlüğü” ve “adalet sistemi” üzerinden konuşulan bu kavram, bizim kültürümüzde hayatın merkezinde durur.

Hz. Ömer’in adaleti sadece tarihi bir kıssa değil, çağları aşan bir ölçüdür. Adalet bizde, bireyin hakkını devlete karşı da koruyan, mazlumun sesini zalime karşı yükselten bir ilkedir. Bugün kurumların duvarlarına yazılan “adalet” kelimesi, bizim gönül coğrafyamızda asırlardır toplumu ayakta tutan temel sütundur.

Özgürlük… Modern dünya özgürlüğü “bireyin istediğini yapabilmesi” olarak yorumluyor.

Bizim medeniyetimizde ise hürriyet, kulun yalnızca Allah’a kul olmasıdır. Yani ne nefsine, ne paraya, ne de başka bir insana köle olmamak. Yunus Emre’nin “Bende sığar iki cihan, ben bu cihana sığmazam” sözünde olduğu gibi, asıl özgürlük insanın iç alemini zindandan kurtarmasıdır.

Eşitlik… Bugün “insan hakları bildirgeleri” ile tanımlanan eşitlik, aslında bizim “yaratılanı Yaratan’dan ötürü sevmek” anlayışımızda yüzyıllardır vardır.

Kimin hangi ırktan, renkten, soydan geldiği değil, Allah katında takvası önemlidir.

Osmanlı’da bir gayrimüslimin şikâyetini kadı huzurunda bir Müslüman’ın eşit şartlarda dile getirmesi, bunun canlı örneklerindendir.

Şeffaflık… Çağımızda yönetişim ve hesap verilebilirlik kavramlarıyla anılır.

Oysa bizde emanet ve hesap günü bilinci vardı.

Bir yöneticinin, malını saklaması değil, şeffaflıkla milletin gözü önünde emanetini taşıması esastı.

Bu yüzden Hz. Ebubekir halife seçildiğinde halka ilk sözü şu olmuştu; “Aranızda en zayıf olanınız, hakkı kendisine verilinceye kadar yanımda en güçlüdür.”

Sürdürülebilirlik… Bugün çevre raporlarında, ekonomi politikalarında en çok konuşulan kavramlardan biri. Bizim değerlerimizde ise “israf haramdır” anlayışı, doğanın korunmasının, kaynakların ölçülü kullanılmasının ta kendisidir.

Ahilik teşkilatının ticaretteki ölçüsü, sadece bugünü değil, yarını da gözeten sürdürülebilirliğin en pratik örneğidir.

İnsan Hakları… Günümüzde devletlerarası belgelerle güvence altına alınmaya çalışılıyor.

Oysa bizim geleneğimizde insanın hakkı “kul hakkı” olarak tarif edilmiştir.

Ve kul hakkı, sadece dünyada değil, ahirette bile affedilmez bir sorumluluk olarak görülür.

Bu, en güçlü evrensel caydırıcılıktır.

Katılımcılık… Bugün demokrasi ve çoğulculuk başlığı altında konuşuluyor.

Bizim medeniyetimizde ise adı şuradır.

Devlet işlerinde istişare edilmesi, farklı görüşlerin dikkate alınması, toplumsal kararların ortak akılla alınması, modern kavramın asırlardır süregelen karşılığıdır.

Barış… Uluslararası belgelerde “barış” bir diplomasi dili olarak kullanılırken bizde “selam” kavramı bunun özüdür.

Müslüman’ın Müslüman üzerindeki hakkı, selamı yaymaktır.

Selam, sadece bir merhaba değil; barışı, güveni, emniyeti, yani “senden zarar gelmez” sözünü ilan etmektir.

Dayanışma… Bugünün sosyal devlet anlayışı, bizim tarihimizde vakıf medeniyeti olarak vardı.

Yolda kalandan düşküne, öğrenciye kadar toplumun her kesimini gözeten vakıflar, modern sosyal güvenlik sistemlerinin çok öncesinde kurulmuştu.

Çünkü dayanışma bizde bir seçenek değil, imanın tezahürüydü.

Bugün kavramların bize “yeni” diye sunulması, aslında hafıza kaybımızın sonucudur.

Kendi değerlerimizi unuttuğumuzda başkalarının bize paketlediği kavramların peşinden koşarız.

Oysa hakikat değişmez.

Zamana göre kılık değiştirse de özü aynıdır.

Kadim olanı güncel olanla buluşturabildiğimiz gün, ne çağın gerisinde kalırız ne de köksüzleşiriz.

Çünkü köklerimizi hatırlamak, geleceği inşa etmenin ilk şartıdır.

Vesselam…