Elektriğin şafağı mı?

Tarihin tekerrür ettiği bir dönemden daha geçiyoruz. İbn Haldun’un ‘geçmiş geleceğe suyun suya benzemesinden daha fazla benzer’ faraziyesini bir kez daha yaşadıklarımız doğruluyor.

Lakin bu sefer yine de stratejik bazı farklılıklar ya da dönüşümler yaşayacağız.

Evet bu savaş bittiğinde ısrarla yazmaya ve söylemeye devam ediyorum ki hiçbir şey artık eskisi gibi olmayacak. 

Bu tespitim İsrail için de ABD için de İran ve Çin için de geçerli ama esasen fosil yakıtlar için büyük kırılmalar yaşayacağız.

Geçmişteki petrol krizleri bizi geçici tasarruflara ve yüksek pompa fiyatlarına mahkûm etmişti, bugün ise Hürmüz’deki her patlayan bomba, fosil yakıtlara bu denli bağımlı bir dünyayı uyandırmaya da yarıyor.

Kim ne derse desin, küreselleşmenin frekansının bu denli yoğunlaştığı bir dünyada, kimse ama kimse izolasyonist bir durumu sonsuza dek sürdüremez. 

Sürdüremez zira artık her şey bir diğerine karışmış durumda.

Peki böyle bir dünyanın, fosil yakıtlara bu denli bağımlı olmasını daha ne kadar taşımaya devam edeceğiz?

O zaman çözüm ne?

Artık, ‘belki bir gün’ dediğimiz o radikal dönüşüm, yani elektrifikasyon, bir tercih olmaktan çıkıp bir ulusal güvenlik ve varoluş meselesi haline gelmiş olabilir mi?

Ya da dünyayı elektrikle çalışan bir dev makineye dönüştürebilir miyiz? 

Bu sadece kablo döşemekle mi ilgili, yoksa küresel finansın ve madenciliğin DNA’sını da mı değiştirmemiz gerekiyor?

Hürmüz paradoksu

Küresel petrol ticaretinin beşte birinin geçtiği bir dar boğazda yaşanan savaş, bize şunu fısıldıyor: İhtiyaç duyduğunuz enerjiyi binlerce kilometre ötedeki siyasi istikrarsızlığın göbeğinden bir boru hattıyla veya tankerle sağlıyorsanız, egemenliğiniz aslında pamuk ipliğine bağlıdır. 

Elektrifikasyon, enerjinin daha istikrara kavuşması demektir. 

Güneşi, rüzgârı ve nükleer enerjiyi yerelleştirebilirsiniz ama petrolü olmayan bir coğrafyada petrol üretemezsiniz.

Bu vakitten sonra egemen olmak isteyen her devletin kafasındaki en ana kabullerden birisi de bu olmalıdır

2. Büyük Dönüşüm: Neyi, Nasıl Değiştireceğiz?

Elektrifikasyon süreci iki ana sütun üzerine inşa edilmek zorunda kalacaktır.

• Birincil Etap: Elektrik üretimini fosil kaynaklardan (kömür ve doğalgaz) tamamen arındırıp yenilenebilir kaynaklara ve yeni nesil nükleer modüler reaktörlere kaydırmak.
• İkincil Etap: Ulaşımdan ısınmaya, ağır sanayiden mutfaktaki ocağa kadar fosil yakıt tüketen her şeyi elektrikle çalışır hale getirmek.

3. Devasa Yatırım: Trilyon Dolarlık Soru

Dünyada her gün tüketilen yaklaşık 100 milyon varil ham petrolün yerini elektrik enerjisinin alması, bugünkü elektrik şebekesi kapasitemizi en az iki katına, bazı bölgelerde ise üç katına çıkarmamız gerektiği anlamına geliyor.

Peki, bu yatırımın faturası ne? 

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve IRENA verilerine göre, 2050 yılına kadar ‘Net Sıfır’ hedefine ulaşmak ve tam elektrifikasyonu sağlamak için yıllık yatırım miktarının 4,5 trilyon dolardan fazla olması gerekiyor. 

Bu, mevcut yatırımların yaklaşık üç katı demek.

4. Kaynak ve Süre: Zamanla Yarış

Bu dönüşümün önündeki en büyük engel sadece para olsaydı belki konu daha kolay çözülürdü lakin zaman ve hammadde daha önemli iki unsur. Bir elektrikli aracın (EV) üretiminde geleneksel bir araca göre altı kat daha fazla mineral gerektirdiğini düşünürsek, karşımıza devasa bir madencilik sorunu çıkıyor.

Tam bir elektrifikasyon için gerçekçi iyimser bakış açısıyla 15-20 yıllık yoğun bir geçiş sürecine ihtiyacımız var. 2040 yılına kadar binek araçların %100’ünün elektrikli olması mümkün olsa da, gemilerin ve uçakların dönüşümü 2050’leri bulacaktır. Hatta uçaklar için fosil yakıt kullanımı ilanihaye devam da edebilir.

Peki ya kaynaklar?

Tam bir elektrifikasyon için dünyadaki bakır üretimini üç katına, lityum üretimini ise on katına çıkarmamız gerekiyor. Bu rakamların yakalanması ise oldukça meydan okuyucu.

5. Elektrifikasyon Ne Kadar Mümkün? 

Tam bir elektrifikasyon konusuna eleştirel bakanlar, ‘Rüzgâr esmeyince ne olacak?’ veya ‘Bu kadar elektriği hangi kablo ve altyapı taşıyacak?’ diye soruyor. Haklılar, ancak teknoloji yerinde saymıyor.

• Depolama Devrimi: Batarya maliyetleri son on yılda %90 düştü.
• Nükleer Rönesans: Güvenli, küçük ve hızlı kurulabilir nükleer santraller, baz yük sorununu çözmek için pupa yelken geri dönüyor ve maalesef bu konu Türkiye’de hala ve ısrarla vatandaşa doğru anlatılmıyor.
• Verimlilik: Elektrikli motorlar, içten yanmalı motorlara göre üç kat daha verimlidir. Bu verimlilik oranları tam bir elektrifikasyon için ne kadar ümitvar olmamız gerektiğini bize fısıldıyor. 

Sonuç

Hürmüz Boğazı'ndaki savaş kuşkusuz sona erecek ve enerji fiyatları normale elbette dönecek. Bunun dışında bu harbin askeri ve siyasi sonuçları olacak ve bunları bu köşede daha çokça değerlendireceğiz lakin bu bizi aldatmamalı. 

Halihazırda fosil yakıtlar jeopolitik bir şantaj aracına dönüşmüş durumda. Venezuela’dan İran’a Çin’den Küba’ya konu enerji ve dolayısıyla fosil yakıtlar üzerinde düğümleniyor.

Yatırım devasa, süreç sancılı ve kaynak ihtiyacı oldukça fazladır. 

Ancak bu yolu yürümek bir seçenek değil, mecburiyettir. 

Yarının dünyasında küresel rekabette önde olacaklar petrol kuyularını değil, yenilenebilir enerjiyi, nükleer enerji santrallerini ve dev batarya parklarını en hızlı kuranlar olacaktır.