Şimdi de Kiros Anlaşması mı?

Yahudiler için Kiros, Tevrat’ta (Yeşaya Kitabı) Tanrı tarafından seçilmiş bir "Mesih" (Meshiah) olarak nitelendirilen tek yabancı kraldır. Kiros’un fermanıyla yaklaşık 40-50 bin Yahudi, Zerubbabel önderliğinde Kudüs’e geri döndü. Bu dönüşle birlikte, İkinci Tapınak’ın inşası başladı ve Yahudilik, kurban merkezli bir din anlayışından, metin ve kutsal yazılar etrafında kenetlenen daha kurumsal bir yapıya evrildi.

Kiros’un bu hamlesi, Yahudi diasporasının ilk büyük geri dönüş hikayesidir. 

Kiros Silindiri nedir?

MÖ 539 yılında Kiros’un Babil’e girişi anısına hazırlanan ve üzerinde çivi yazısıyla Kiros’un fermanı yer alan pişmiş topraktan yapılma bu silindir şimdi British Museum’da sergilenmektedir. Birçok tarihçi ve siyaset bilimci, Kiros Silindiri’ni dünyanın ilk "İnsan Hakları Belgesi" olarak kabul eder.

Kiros; köleliği kaldırmış, din özgürlüğünü tanımış ve zorla yerinden edilen halkların yurtlarına dönmesine izin vermiştir. Dünya’ya "zor kullanmadan yönetme" ve "farklılıklara saygı duyma" ilkesini miras bırakmıştır. 

Bugün İsrail yönetimi Kral Kiros’u bu hoşgörülü tavrından dolayı çok sevse de gerçek hayatta Filistinlilere karşı soykırım yapmaktan ve onları Nebukadnezar gibi sürgüne göndermekten geri durmamışlardır. 

Bu yönüyle İsrail, Kral Kiros’u değil, Kral Nebukadnezar’ı kendisine örnek alan bir devlettir.

Dönelim İran’a

Şayet İran’da bugün var olan yönetimin başına İsrail ve ABD’nin desteği ile ABD’de mukim sürgündeki Rıza Pehlevi ya da ona benzer bir isim gelirse şüpheniz olmasın ki İsrail ile İran arasındaki "stratejik düşmanlık", yerini "Türkiye düşmanlığı" üzerine kurulu bir anlayışa bırakacaktır.

Mısır’ın, Irak’ın, Lübnan’ın, Tunus’un, Suriye’nin ve şimdi İran’ın gerek darbeler gerek iç savaşlar yoluyla İsrail’in lehine denklem dışına atıldığı coğrafyada, Türkiye yegâne hedef haline dönüştürülecektir.

Bu değerlendirme, İran’daki mevcut yönetimin Türkiye dostu bir yönetim olduğu anlamına gelmiyor lakin Tahran yönetimi mevcut durumda Türkiye açısından tahmin edilebilir, öngörülebilir bir yönetimdir. 

Kiros Akdi ile ne yapılmak istenebilir?

1. Enerji Denkleminde Yeni Rota: İran doğalgazı ile Doğu Akdeniz’deki İsrail gazının birleşerek Türkiye’yi bypass eden bir rota üzerinden dünyaya servis edilmesi, Türkiye’nin "enerji merkezi" olma iddiasına ağır bir darbe vurabilir. Suriye’de SDG’yi ısrarla bu hat üzerinde bekçi köpeği gibi kullanma isteklerinin esas sebebi de zannımca budur.
2. Terör Devleti ve Sınır Güvenliği: Hem İsrail hem de olası bir yeni İran yönetimi, bölgedeki terör dinamiklerini Türkiye’ye karşı bir "denge unsuru" olarak kullanma eğiliminde olabilir. Kiros Anlaşması, Suriye ve Irak’ın kuzeyindeki dengeleri aleyhimize çevrilebilir.
3. Kafkasya ve Orta Asya Hattı: İran ve İsrail’in dostane ilişkileri, Türkiye’nin Azerbaycan üzerinden kurduğu Kafkasya dengesini de sarsabilir. İsrail’in Azerbaycan ile olan savunma iş birliğine Türkiye aleyhine olacak şekilde İran da eklendiğinde, Türkiye’nin "Türk Dünyası" ile olan kara bağlantısı üzerindeki nüfuzu test edilebilir.

Kiros’un gölgesindeki tehlike: Bölgesel kaos

Ancak burada kritik bir uyarıyı yapmak gerekir. Eğer bu değişim, İran halkının özgür iradesiyle değil de ABD’nin 1953 Ajax Operasyonu’ndaki gibi "ithal bir veliaht" ve "istikrarsızlaştırma" yöntemleriyle gelirse, bu anlaşma bir barış paktı değil bölgeyi daha büyük bir kaosa sürükleyecek "Neo-Pehlevi Vesayeti" olur.

Tıpkı Şah döneminde olduğu gibi, İran’ın kaynaklarının Batı’ya akıtıldığı, halkın ise baskı altında tutulduğu bir yapı, uzun vadede ne İsrail’e barış getirir ne de bölgeye istikrar. Türkiye için asıl tehlike, sınır komşusunda "kukla" bir yönetimin kurulması ve bu yapının İsrail ile birlikte Ankara’yı jeopolitik bir kıskaca alması olur.

Akılcı bir üçüncü yol mümkün mü?

Ankara, bu zorlama senaryolara karşı tedbirlerini şimdiden almalıdır.

• İran Halkıyla Bağlar: Rejimden bağımsız olarak İran toplumuyla kültürel ve ekonomik bağlar güçlendirilmeli, değişim "ithal" değil "doğal" yollardan ve halkın talebiyle oluşmalıdır.
• Bölgesel birliktelikler Güçlendirilmeli: Bölge ülkeleri ile daha fazla ikna edici diplomasi mutlaka şimdi olduğu gibi geliştirilmelidir. Son zamanlarda birilerinin rüyalarını kaçıran Türkiye’nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile daha yakın bir güvenlik anlayışı geliştirmesi yukarıdaki senaryolar kapsamında olmazsa olmaz bir  modeldir. NATO gerekçe gösterilerek Türkiye’yi bu gelişmelerden uzak tutmaya çalışmak, İsrail adına açık açık konuşamamanın bir sonucudur. 
• Yerel Dinamiklerin Nabzını Tutmak: Suriye ve Irak’taki yerel dinamikler (Arap aşiretleri ve Türkmenler), olası bir eksen kaymasına karşı Türkiye’nin sahadaki en güçlü kalkanları olacaktır.