ABD saldırganlığının sebebi ABD’nin enerji bağımsızlığı mı?

ABD ve İsrail’in 6 ay arayla iki defa İran’a saldırmasının arkasındaki sebepler dünya kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor… Trump’ın şahsi saldırganlığından Epstein dosyalarıyla ABD Başkanının tehdit edildiğine kadar şahsi ve magazinel argümanların yanında, Çin’in ve Avrupa’nın petrol kaynaklarına erişiminin kontrol altına alınmasına kadar bir çok jeopolitik teoriden bahsediliyor.

Eski ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’in Netanyahu’nun daha önceki ABD Başkanlarını İran’a saldırı konusunda ikna edemediğini açıklaması da, bu tartışmaları tahrik etti. Kerry şöyle diyordu:

"Netanyahu, İran'a saldırmamızı istedi. Obama'ya geldi. Saldırma talebinde bulunmak için bir sunum yaptı. Başkan Obama reddetti. Başkan Biden reddetti. Başkan Bush reddetti. Buna açıkça razı olan tek başkan, Başkan Trump'tır."

Bush, Obama ve Biden gibi üç ABD Başkanının reddettiği Netanya’nun İran’a saldırı planını, Trump neden kabul etmiş olabilir? Bu soruyu cevaplandırırken üzerinde durulması gereken konulardan biri de ABD’nin enerji politikaları ve ABD’nin enerji bağımsızlığı meselesidir. Yoksa sadece komplo teorileri ve şahsi magazin haberleri üzerinden konunun anlaşılması zordur. Aslında 2025 Aralık sonunda açıklanan ABD Ulusal Güvenlik Strateji Belgesine bakıldığında ABD’nin enerji konusunda Ortadoğu başta olmak üzere yurt dışına bağımlılığının azaldığı görülüyor.

Jason Bordoff Financial Times’da 17 Nisan 2026’da yayınladığı ”Enerji bağımsızlığı Amerika'yı daha saldırgan hale getirebilir” başlıklı yazısında bu konuyu tartışıyor. Bordıff’un tezini özetleyen cümlesi şöyle:

“Net ihracatçı olmak, enerji şoklarının artık ABD dış politikasını eskisi gibi kısıtlamadığı anlamına gelir.”

ABD’nin bu defa İran’a saldırmasının arkasındaki sebeplerin analiz edilmesi fevkalade mühim... Bu sebebin Trump’ın şahsi şantaj veya saldırganlığından ibaret olmaması; ABD’nin petrol ve doğalgaz konusunda ithalatçılıktan net ihracatçı pozisyonuna geçmesinin getirdiği petrol krizine karşı dayanıklılık kapasitesi kazanmasının, İran’a benzer başka bir müdahalelerin kapısını açabilecek yeni bir jeopolitik duruma yol açması kuvvetle muhtemeldir. Bu durumda mesele ABD Başkanının şahsi ve geçici durumuyla değil, kalıcı jeopolitik ve ekonomik veri setleri bağlamda ele alınmalıdır.

Bordoff’un fikirlerini ciddiye almamızı icap ettirecek bir kariyeri var. Bordoff, Küresel Enerji Politikası Merkezi'nin kurucu direktörü ve Columbia Üniversitesi'nde profesörü... Daha önce Barack Obama yönetimi sırasında ABD Ulusal Güvenlik Konseyi'nde enerji ve iklim değişikliğinden sorumlu kıdemli direktör olarak görev yapmış.

“Mart 2012'de İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, İran'ın nükleer emellerini yavaşlatmak için ABD başkanına baskı yapmak üzere Washington'a geldi. Beyaz Saray'da ikilem çok açıktı. ABD, Tahran'a ekonomik baskıyı artırmak istiyordu, ancak tüketicileri etkileyecek, kırılgan bir toparlanmayı rayından çıkaracak ve Barack Obama'nın yeniden seçilmesini tehlikeye atacak bir petrol şokuna yol açmak istemiyordu. Yaklaşık 14 yıl sonra, Netanyahu yine Washington'a gelerek, çok farklı bir ABD başkanını İran tehdidini etkisiz hale getirmeye çağırdı. ABD bir kez daha, stratejik güç kullanımının gerekçesini enerji şoku riskiyle karşılaştırmak zorunda kaldı. 2012'yi 2026'dan ayıran şey sadece karakterler değil, Amerika'nın enerji pozisyonundaki dönüşümdür. Kaya gazı devrimi, küresel enerji piyasalarının ABD dış politikasını ne kadar kısıtladığını temelden değiştirdi.”

Bordoff’un verdiği bilgilere göre 2012’de ABD petrol arzının azalmasına ve fiyatların artışına çok az hazırlıklıydı. ABD petrol üretimi 2009’da 5 milyon varilken, 2025 yılında 14 milyon varile çıktı. 20 yıl önce ABD petrol ihtiyacının %60’ını ithal ederken bugün net petrol ihracatçısı ve dünyanın en büyük gaz satıcısı. O yüzden Netanyahu’nun 2012’de Obama’yı ziyaretinde petrol, ABD dış politikası üzerinde kısıtlayıcı bir rol oynuyordu. Bu da ABD’nin saldırganlığını sınırlıyordu.

“Yine de, mevcut kriz, ABD'nin diğer büyük tüketicilere kıyasla Orta Doğu'daki arz kesintilerine çok daha az maruz kaldığı birkaç aylık bir fırsat penceresine sahip olduğunu göstermektedir. Bu artan direnç, hem artan arzın hem de daha önemlisi, ABD ekonomisinde petrolün azalan rolünün bir öyküsüdür.”

Savaş dolayısıyla enerji fiyatlarının artışı ve arzın azalışı, hala ABD ekonomisini ve dış politikasının üzerinde sınırlandırıcı bir baskı oluşturduğu görülüyor. Ancak ABD dünyaya göre bu baskıyı daha geç ve daha az hissedecek bir kapasiteye sahiptir. Bu da ABD’ye bu tür müdahalelerde bulunabilecek “birkaç aylık fırsat penceresini” ortaya çıkarmaktadır. Kaldı ki enerji fiyatlarındaki değişme, net ihracatçı pozisyonu dolayısıyla ABD’nin ulusal gelirinin azalması anlamına gelmeyecek petrol sektörünün payının artmasını anlamına da gelecektir. Bu bir yönüyle ABD yöneetimine, ekonomiye müdahale edebilecek bir gri alanın açılması anlamına da gelebilecektir.

“Enerji, yükselen fiyatlar enflasyona katkıda bulunduğu ve tüketiciler benzin istasyonlarında hâlâ zorluk çektiği için ABD dış politikasını hâlâ kısıtlıyor. Ancak petrol şokları artık ulusal geliri doğrudan düşürmekten ziyade dağılımsal bir kayma anlamına geliyor: Amerikalıların çoğu kaybederken, daha küçük bir üretici ve yatırımcı grubu kazanıyor. ABD ayrıca, eskiden sahip olmadığı politika seçenekleriyle de bu zararlı etkileri telafi edebiliyor.”

ABD’nin Ortadoğu başta olmak üzere kendi dışındaki petrol ve doğalgaza artık muhtaç olmaması, net ihracatçı olması ABD’nin dış politikasında petrol yüzünden ortaya çıkan sınırlılığın eskisi kadar tayin edici olmayabileceğini İran ve Venezuella müdahaleleri dünyaya göstermiş durumda.

“On yıllarca, Körfez'de ve diğer petrol üreten bölgelerde ekonomik ve askeri baskının kullanımını kısıtlayan en önemli faktörlerden biri, bu tür eylemlerin ABD'ye verebileceği zarardı. Bu kısıtlama zayıfladıkça, kısıtlama için teşvik de azalabilir. Diğerleri, enerji krizlerinin Amerikan gücü üzerinde eskisi kadar büyük bir engel teşkil etmediği bir dünyaya hazırlanmalıdır.”

ABD’nin enerji bağımsızlığı dünya ve özellikle petrol ve doğalgaz üreticisi dünya için artık daha tekin olmayan bir dönem anlamına geliyor olabilir.