Türkiye'deki tarih görüşü, bilimsel bir şekilde ve tarihçiler tarafından değil, siyasi fantezilerle ve otoriter bir mantıkla inşa edildiğinden, ne ölçüde gerçekleri yansıttığı öteden beri tartışma konusu.
0:00
--:--
Son Güncelleme: 23 Kasım 2025 Pazar - 07:00 | GDH Haber
Yazar
Türkiye'nin tarihe bakışında ciddi problemler var. Türkiye'deki tarih görüşü, bilimsel bir şekilde ve tarihçiler tarafından değil, siyasi fantezilerle ve otoriter bir mantıkla inşa edildiğinden, ne ölçüde gerçekleri yansıttığı öteden beri tartışma konusudur.
Resmi tarih tezi ve resmi ideoloji, topluma ve tarihe bakışımızı gerçeklikten koparıyor. Toplumu ve tarihi, resmi bakış açısının dışında olduğu gibi anlamaya çalışanlar, resmi görüş sahipleri tarafında derhal "gaflet, delalet ve hatta ihanetle " suçlanabiliyor.
Bu durumda, doğruyu söylemenin maliyeti arttığı ölçüde "yalanla yaşayan" bir topluma dönüşüyoruz. Böyle yaşamaya başlayan bir toplumun, demokrasi dışında otoriter ve totaliter düşüncelere ve yönetimlere meyletmesi, "günah keçisi" araması siyasi tarihin hiç de yabancı olmadığı örneklerdendir. İşte düşünce hürriyeti, toplumları bu tür hastalıklar karşısında uyanık tutmaktadır.
Türkiye'de son zamanlarda düşünce hürriyetinde görülen gelişmeler bu bakımdan fevkalade ehemmiyetlidir. Milli Eğitim Bakanlığının 1930'ların otoriter ve her şeyi en çok ikiye ayıran zihni ikliminde oluşan eğitim sistemini ve müfredatını değiştirme çalışmaları da, bu bakımdan heyecanla ve ciddiyetle desteklenmesi gereken teşebbüslerdir.
Milli Mücadele tarihi de, bu bakımdan yeniden ele alınarak, gerçekte olduğu gibi anlatılmalıdır. Bunu yaparak, Milli Mücadelenin gerçek ve demokratik tarihi ortaya konulabilir.
Mesela, Milli Mücadele deyince aklımıza sadece Erzurum ve Sivas Kongreleri gelir. Halbuki gerçek böyle değildir, bu kongrelerden önce de sonra da halkın katılımıyla bir çok kongre toplanmıştır. Sadece bu kongreler bahsi bile, tarihe bakışımızı değiştirmemiz gerektiğini ispat etmeye yeter.
28 Şubatçı İstanbul Üniversitesi Rektörü Kemal Alemderoğlu'nun ağır baskılarına maruz kalan anayasa hukukçusu merhum Prof. Dr. Bülent Tanör, Türkiye'de Yerel Kongre İktidarları (1918-1920 ) adlı mühim çalışmasında bu meseleyi incelemiştir. Tanör, bu bahsin ihmal edilmesini şöyle anlatıyor:
Kongreler Eksik Anlatılıyor
"Mütareke dönemi sivil toplum canlılığının göstergesi olan yerel kongreler, bazı çağdaş araştırmacıların da yeterince dikkatlerini çekmiş sayılamaz. Türkiye'de halk hareketlerine ya da toplumsal tarihe yönelik bazı incelemelerde bunlardan söz edildiği görülmemektedir.
Kurtuluş Savaşının siyasal yönlerine eğilen araştırmacıların ise, 'Anadolu ihtilali ve milli kongrelerden' söz ederlerken yalnız Erzurum ve Sivas Kongrelerine değinmeleri bir başka eksiklik örneğidir. Kuşkusuz bu tek yanlılık ya da eksiklikler madalyonun yalnız bir yüzüdür."
Tanör, bu ihmali ortadan kaldıran akademik çalışmaları ele alarak, Milli Mücadele tarihinin yeniden yazılmasını gerektirecek önemli bulgu ve tespitlere ulaşıyor.
Tabloda görüleceği gibi Erzurum ve Sivas kongreleri dışındaki 26 ayrı kongrenin incelenmesiyle ortaya çıkan bu bulgu ve tespitler şöyle özetlenebilir:
28 Kongrenin Demokratik Geleneği
Mütareke döneminde işgal tehditleri, savunma ihtiyacı ve hükümet otoritesinde meydana gelen boşluk, uzunca bir süre mahalli teşkilatlar ve kongrelerle doldurulmaya çalışılmıştır.
Kongreler faaliyet alanları sınırlı olmasına rağmen milli bağımsızlık ve bütünlük hedefi ile yeni bir milli toplum ve vatan anlayışında mutabıktırlar.
Kongrelerin siyasi yapılanması, siyaset bilimi ve anayasa hukuku açısından aşağıda özetlediğimiz son derece çarpıcı özellikler taşımaktadır:
Bölgede yaşayan herkesi kendi doğal üyesi saymaktadırlar.
Kongre ve teşkilatları, aşağıdan yukarı doğru yükselen bir seçim ve vekalet ağı üzerine oturtmak ve katılımcı bir model oluşturmak amaçlanmaktadır.
Buna bağlı olarak meşruluk kazanmakta ve faaliyetlerinde kurallara uygun bir şekilde davranmaktadırlar.
Kongreler oluşan boşluk karşısında, devlet yetkilerini kullanan, adeta birer devlete dönüşmekte ve buna uygun bir kurumlaşmaya gitmektedirler.
Bu bağlamda Kongreler, silahlı güçler oluşturmak ve bunları kesinlikle sivil otoriteye tabi kılmayı amaçlamaktadırlar.
Kuvayı Milliyeyi Kongreler, Orduyu TBMM Kurdu
Kongrelerin bu tecrübeleri, sonuçta TBMM'nin toplanmasını ve Milli Mücadelenin demokratik bir şekilde yapılmasını temin edecek bir toplumsal iradeyi ortaya koymuştur. Bu şekilde anti-demokratik çevrelerin gerçeklerle bağdaşmadığını bile bile ısrarla dile getirdikleri, Türkiye Cumhuriyeti'ni ordu kurmuştur iddiası yanlıştır.
Üstelik bu iddianın ne orduya ne de millete bir yararı vardır. Kuvayı Milliyeyi kuranlar demokratik kongreler, düzenli orduyu kuranlar da bu mirasın üzerinde oturan Büyük Millet Meclisi'dir. Erzurum ve Sivas Kongrelerini değerli kılan şey de Milli Mücadeleyi başlatmaları değil, Kongreler marifetiyle başlamış olan Milli Mücadeleyi merkezi bir otoriteye, yani, TBMM'ne kavuşturmuş olmalarıdır.
Mustafa Kemal Paşayı değerli kılan da bu süreçte oynadığı roldür. Milli Mücadele tarihini bu bakış açısıyla yeniden yazmak, mücadelenin gerçek sahibi olan millete ve onun kalbindeki demokratik ruha saygının bir gereğidir.
Türk siyasi tarihinin kurucu babalarından Prof. Dr.Tarık Zafer Tunaya, kongreler sürecini şöyle değerlendiriyor:
Milli Hakimiyet Kongrelerle Başladı
"Bu kongreler farklıydılar. Çünkü birer ihtilal, birer devrim organıydılar. Ülkenin hemen her bölgesi İstanbul hükümetine isyan etmişti. Siyasal iktidarı parça parça halk eline geçirmişti. Kısaca iktidar artık millileşmişti. Millet her boşluğu dolduruyordu.
Saltanat fiilen yok olmaktaydı.. Egemenlik bir adamdan millete intikal etmişti. İşte bu transferin parçaları halinde örgütler ve kongreler ortaya çıkmıştı. Bir Çin atasözü vardır, ünlü filozof Konfüçyüs'ün: Senin iktidarın saygı görmüyorsa, başka bir iktidar yoldadır! Gerçekten başka bir milli iktidar, saltanattan son derece farklı bir iktidar yoldaydı.
Bu bir milli iktidardı. Asıl belirtilecek yönü de yüzde yüz demokratik oluşuydu. Sınırlı, yerel, devrimci kongreler Saray'ın değil halkın demokratik, ihtilalci esri idiler. Tarihin yolu böylece keşfedilmiştir."
Her Kongre Yıl Dönümü Kutlanmalıdır
Kongrelerin yıl dönümlerinin kutlanacağı bir Türkiye, Milli Mücadelesindeki demokratik ruha daha yakışır bir ülke olacaktır. Bu kutlamaları devlete bırakmadan mahalli ve sivil inisiyatiflerin işe el koyması, tez elden demokratik ve medeni kutlamaların önünü açması gerekiyor.
Bu şekilde Milli Mücadeleye katılan atalarımız ruhunu şad ederken, onların en güç şartlarda dahi demokrasiden ve sivil yönetimden vazgeçmeyen tavrından emsal alabiliriz...
Milli Mücadele Kongreleri, Tarihleri ve Delege Sayıları Tablosu
1 .Kars İslam Şurası ( 5 Kasım 1918) ?
2. Birinci Kars Kongresi ( 14 Kasım 1918 ) ?
3. Kars İslam Şurası Büyük Kongresi ( 30 Kasım-3 Aralık 1918 ) 70
4 .Birinci Ardahan Kongresi ( 3-5 Ocak 1919 ) 8
5. İkinci Ardahan Kongresi ( 7-9 Ocak 1919 ) 20
6. Büyük Kars Kongresi (17-18 Ocak 1919 ) 131
7. İzmir Büyük Kongresi ( 17-19 Mart 1919 ) 165
8. Birinci Balıkesir Kongresi (27 Haziran- 12 Temmuz 1919 ) ?
9. Erzurum Kongresi ( 23 Temmuz- 7 Ağustos 1919 ) 56
10. İkinci Balıkesir Kongresi ( 26-30 Temmuz 1919 ) 48
11. Birinci Nazilli Kongresi (6-8 Ağustos 1919 ) 16
12. Alaşehir Kongresi (16-25 Ağustos 1919 ) 46
13. Muğla Kongresi ( 18 ağustos 1919 ) 32
!4. Sivas Kongresi ( 4-12 Eylül 1919 ) 31
15. Üçüncü Balıkesir Kongresi ( 16-27 Eylül 1919) 35
16. İkinci Nazilli Kongresi (19-20 veya 23-24 Eylül 1919 ) 52
17. Üçüncü Nazilli Kongresi ( 6 Ekim 1919 ) 18
18. Birinci Edirne Kongresi ( 16 Ekim 1919 ) ?
19. Sivas İçin Muğla Kongresi (20-31 Ekim 1919 ) 8
20. Dördüncü Balıkesir Kongresi ( 19-29 Kasım !919 ) ?
21. İkinci Edirne Kongresi ( 25 Ocak 1920 ) 63
22. Oltu İslam Terakki Fırkası Kongresi ( 21 Şubat 1920 ) 63
23. beşinci Balıkesir Kongresi ( 10-23 Mart 1920 ) 58
24. Lüleburgaz Kongresi ( 31 Mart-2 Nisan 1920 ) 67
25. Üçüncü Büyük Edirne Kongresi ( 9-14 Mayıs 1920 )236
26. Afyon kongresi ( 2 ağustos 1920 )?
27. Pozantı Kongresi ( Ağustos 1920 ) 75
28 ikinci Pozantı Kongresi ( 8 Ekim 1920 ) 60
Devamını Oku
15 Mayıs 2026 Cuma - 10:29
Devamını Oku
12 Mayıs 2026 Salı - 10:09
Devamını Oku
11 Mayıs 2026 Pazartesi - 11:33
