Asia Times: Orta Asya ülkeleri Rusya'dan yavaş yavaş uzaklaşıyor!

Kanada merkezli yayın organlarından Asia Times'da, Ukrayna savaşı sonrası Rusya ve Orta Asya ülkeleri arasındaki ilişkilerin geldiği noktanın ve bölgesel dengelerin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Moskova'daki Crocus Belediye Binası'na düzenlenen ve 140 kişinin ölümüne yol açan terör saldırısının ardından, Rusya'nın Orta Asya kökenli işçileri sınır dışı etmeye başladığına dikkat çekilen analizde, Ukrayna savaşının etkilerinin de Rusya ve Orta Asya ülkeleri arasındaki bağları kökten etkilediği belirtildi.

Analizde ayrıca; Orta Asya ülkelerinin Rusya'dan tam anlamı ile kopmadan, Batı ile ilişkiler kurmaya hiç olmadığı kadar ilgi gösterdiği tespiti yapıldı.

İşte Asia Times'da yayınlanan analiz

Mart 2024'te Moskova'daki Crocus Belediye Binası'na düzenlenen ve 140 kişinin ölümüne yol açan terör saldırısı, Rusya'da yaşayan Orta Asyalı işçilere yönelik baskıyı tetikledi ve bölge ile Rusya arasındaki ilişkileri giderek gerginleştirdi.

Tutuklanan dört şüpheli saldırganın tamamının, bir zamanlar Sovyetler Birliği'nin bir parçası olan Orta Asya ülkesi Tacikistan vatandaşı olduğu ortaya çıktı.

Crocus City saldırısının ardından Rus polisi, çok sayıda Tacikistan'ın yanı sıra Kazakistan, Kırgız Cumhuriyeti, Türkmenistan ve Özbekistan'dan gelen işçileri toplayarak sınır dışı etmeye başladı.

Rusya'nın Ukrayna'yı sorumlu tuttuğu saldırı, büyük çaplı polis baskınlarına, göçmenlerin belge kontrollerine ve Orta Asyalı göçmenlere yönelik tacize de yol açtı.

Rusya İçişleri Bakanlığı'na göre Rusya'da Orta Asya'dan gelen yaklaşık 10 milyon işçi göçmen yaşıyor. Orta Asyalı göçmenler, zorunlu askerlik ve Ukrayna savaşının bir sonucu olarak Rusya'nın son dönemde yaşadığı işgücü sıkıntısını iş bulmak için bir fırsat olarak gördüler.

Ne değişebilir?

Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı, Vladimir Putin'in dikkati başka yerdeyken bu cumhuriyetlerin daha bağımsız bir siyasi yol seçmeleri için de bir fırsat oldu.

Coğrafi yakınlık ve iç içe geçmiş ekonomiler nedeniyle Rusya'dan tamamen kopmak pek olası değil. Ancak Orta Asya ülkelerinin Rusya'yı sürekli kontrol etmeden kendi siyasi kararlarını almak istediklerine dair bazı işaretler var.

Bunlardan biri, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Tokayev'in Haziran 2022'de Rusya'nın Ukrayna'nın kısmen işgal ettiği Donetsk ve Luhansk bölgelerini Rusya Federasyonu'na ilhak etmesini tanımayı reddetmesiydi.

Tokayev ayrıca Kazakistan'ın Batı'nın ekonomik yaptırımlarını delmesi için Rusya'ya yardım etme niyetinde olmadığını açıkladı.

Bölge, Rusya'nın 2008'de Gürcistan'ı işgalini de desteklememişti. Ancak Orta Asya cumhuriyetleri 2014 yılında Kırım'ın ilhakını kınama konusunda daha isteksiz davranarak daha tarafsız bir pozisyon aldılar.

Ukrayna'nın geniş çaplı işgalinin ardından bölge ülkeleri, Rusya'yı kızdırmadan diğer ülkelerle ilişkilerini geliştirmek için fırsatlar arıyor.

Orta Asya cumhuriyetlerinin liderleri de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini onaylamadıklarını daha ince yollarla gösterdiler. Türkmenistan hariç bu cumhuriyetlerin çoğu, sığınmak ve zorunlu askerlikten kaçmak isteyen binlerce Rus vatandaşını kabul etmek için sınırlarını açtı. Bu durum Moskova'nın gözünden kaçmadı ve göçü tersine çevirecek önlemler alındı.

Bu arada, bu bölgesel liderler evlerinde Rusça konuşan ve Rus kültürüne ilgi duyan daha az insan buluyor. Anketler Orta Asya'daki pek çok insanın mevcut ekonomik sorunlarından Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini sorumlu tuttuğunu gösteriyor.

Kazakistan'da savaş karşıtı protestolar düzenlendi ve bazı eğlence mekanları Rus yıldızları ağırlamayı reddediyor. Orta Asya medya kuruluşları Ukrayna'daki savaşı tarafsız bir şekilde yansıtmaya çalıştıkları için Rusya'da engellendi.

Ancak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda bu ülkeler ya Rusya'nın Ukrayna'daki savaşını kınamak için çekimser oy kullanıyor ya da Kırım'daki insan hakları ihlalleri de dahil olmak üzere kararlarda Rusya ile birlikte oy kullanıyor.

Moskova tarihsel olarak bölgedeki rolünü bir güvenlik garantörü ve bölgede barış ve istikrarı sağlamayı amaçlayan Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü'nün kurucu üyesi olarak görüyor.

Örnek olarak; Rus birlikleri, Tokayev'in Ocak 2022'de patlak veren protestolarla ilgili olarak KGAÖ'den yardım talep etmesinin ardından Kazakistan'a ulaştı. Kanlı Ocak olarak bilinen benzeri görülmemiş huzursuzluk barışçıl bir şekilde başladı ancak kısa sürede şiddete dönüştü.

İnsanlar akaryakıt fiyatlarındaki keskin artışı protesto etmek için sokaklara döküldü, polisle çatıştı ve devlet mallarını yağmalayıp saldırdı.

Düzeni yeniden tesis etme ihtiyacına rağmen, Kazakistan halkı ülkenin içişlerine böylesine bariz bir müdahaleden hoşnutsuzdu ve Rus birlikleri ülkeden ayrıldığında genel bir rahatlama havası ortaya çıktı.

Genel olarak Orta Asya, Rusya'dan daha fazla bağımsızlık elde etmek ile bölgesel güç dengesini bozmamak arasında ince bir çizgide yürüyor.

Kırgız Cumhuriyeti'nden Sadr Japarov ve Tokayev'in de aralarında bulunduğu bölge devlet başkanlarının 2023 yılında New York'ta ABD Başkanı Joe Biden ve Berlin'de Almanya Şansölyesi Olaf Scholz ile bir araya gelmesi değişimin işaretlerinden biriydi.

Batı ne istiyor

Batı, bölgenin stratejik önemi ve doğal kaynakların bolluğu göz önüne alındığında, bunu ittifaklar kurmak ve Rusya'nın etkisini dengelemek için bir fırsat olarak görecektir.

Batılı ülkeler bu ilişkileri geliştirerek potansiyel olarak enerji kaynaklarını güvence altına alabilir ve tarihsel olarak Rusya'nın hakim olduğu bir bölgede istikrarı teşvik edebilir.

Bunun karşılığında Orta Asya cumhuriyetleri ekonomik yatırım ve teknolojik gelişme isteyebilir ve potansiyel olarak siyasi bağımsızlıklarını güçlendirmek için destek görebilirler.

Rusya uzun bir savaşa hazırlanırken, Orta Asya'nın Batı ile yeni bir ilişki kurması için daha fazla fırsat bulması muhtemel ve bölge bu değişime hazır olmalı.