RFE/RL: Türkiye'de yapılacak görüşmelerden neler bekleniyor?

ABD merkezli düşünce kuruluşlarından RFE/RL'de İstanbul'da bugün gerçekleşecek olan Rusya-Ukrayna görüşmelerine dair gelişmelerin ve görüşmelerin olası sonuçlarının değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

2022 yılında İstanbul'da yapılan görüşmelerin ardından Rusya ve Ukrayna taaflarının ilk kez yüzyüze bir görüşme gerçekleştirileceğine dikkat çekilen analizde, tarafların masaya gelmeden önce birbirlerini suçlayan açıklamalar ile taktiksel hamleler yaptıkları belirtildi.

Analizde ayrıca, sürece ve olası sonuçlarında dair uzman görüşlerine yer verildi.

İşte RFE/RL'de yayınlanan analiz:

Ukrayna ve Rusya, işgalin başlamasından kısa bir süre sonra başlatılan müzakerelerin çöktüğü 2022 baharından bu yana ilk doğrudan barış görüşmelerine hazırlanıyor.

7 Mayıs'ta ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Rusya ile Ukrayna arasında doğrudan müzakerelerin öncelikli olduğunu belirtmiş ve Trump, 12 Mayıs'tan itibaren 30 günlük ateşkes çağrısında bulunmuştu.

Bu gelişmelerin ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 15 Mayıs'ta İstanbul'da doğrudan görüşmeler yapılması çağrısında bulundu. Bu da topu Ukrayna'nın sahasına attı ve Zelenskiy, Putin'i beş yıldan uzun bir süre sonra ilk kez yüz yüze görüşmeye davet etti.

Peki İstanbul'da yapılması planlanan görüşmelerde neler yaşanacak?

Kimler katılacak?

Zelenskiy 15 Mayıs'ta Türkiye'de olmayı taahhüt eden tek lider. Bu açıklama, Zelenskiy'nin beş yıllık görev süresinin yeni bir başkanlık seçiminin ardından yaklaşık bir yıl önce dolacak olması nedeniyle gayrimeşru olduğunu sık sık dile getiren Putin'i zor durumda bıraktı.

Zira Zelenskiy ile görüşmek, iktidarının meşru olduğunun kabulü olarak görülebilir ve Kremlin'in Ukrayna hakkındaki anlatılarından birinin altını oyabilir.

Bu da Putin'in 2022 işgalindeki ana hedeflerinden biri olan Zelenskiy'nin görevden alınması ve Rusya müttefiki bir hükümetin kurulması konusunda başarısız olduğunun altını çizecektir.

Siyasi gözlemci Alexander Friedman yaptığı değerlendirmede;

“Putin İstanbul'a gelirse bu onun için şimdiden bir yenilgi olur. Zelenskiy ile görüşmelere başlamak bile onun için bir kayıp anlamına gelecektir”

ifadelerini kullandı.

Reuters'ın Zelenskiy'nin ismi açıklanmayan bir danışmanına dayandırdığı haberine göre Zelenskiy de bu durumu bildiği için, sadece Putin ile görüşeceğini söyleyerek baskıyı arttırmaya çalıştı.

Trump'ın Türkiye'ye seyahat etme ihtimali de Putin üzerindeki baskıyı arttırıyor.

Ne elde edilebilir?

Putin olsa da olmasa da analistler Rusya'nın taviz vermesinin ya da uzun süredir devam eden pozisyonundan geri adım atmasının pek olası olmadığını söylüyor.

2022'deki görüşmelerden bu yana Rusya, Ukrayna toprakları söz konusu olduğunda taleplerini arttırdı ve herhangi bir barış anlaşmasının işe yaraması için Kiev ve Batı'nın, Putin'in Eylül 2022'de temelsiz bir şekilde Rusya'nın bir parçası olduğunu ilan ettiği; Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhya ve Kherson üzerinde Rusya'nın kontrolünü kabul etmesi gerektiğini söyledi.

Berlin merkezli Carnegie Europa kuruluşunun kıdemli araştırmacılarından Tatyana Stanovaya Putin'in doğrudan müzakere çağrısını;

“Putin, Ukrayna'yı Mart-Nisan 2022'deki görüşmelere çok benzeyen bir ‘İstanbul-2’ sürecine çekerek yeni ilhak edilen toprakları da kapsayacak şekilde bir anlaşmaya zorlamak istiyor. Gerçek şu ki ne Moskova ne de Kiev kalıcı bir barışı kabul etmeye hazır değil, çünkü pozisyonları temelde uzlaşmıyor.”

şeklinde değerlendirdi.

Görüşmeler başarısız olursa?

Trump ikinci dönemine Avrupa'da 1945'ten bu yana yaşanan en büyük savaşı sona erdirme hedefi ile başladı. Ancak bu süreçte Rusya ve Ukrayna kendilerini yapıcı, karşı tarafı ise barışın önündeki engel olarak tanımlama konusunda ileri gitti.

Son günlerdeki hareketliliğin alt metni buydu ve İstanbul'daki ilerleme sağlayamaması halinde bu çabalarını iki katına çıkarmaları muhtemel.

Görevinin başlarında Trump, Ukrayna'yı uzlaşmaz taraf olarak görüyordu. 28 Şubat'ta Zelenskiy Beyaz Saray'ı ziyaret ettiğinde Oval Ofis'te yaşanan dikkat çekici tartışma ile bu durum zirveye ulaşmıştı.

Ancak Trump yönetimi son haftalarda Rusya'ya yönelik hayal kırıklığını daha önce olmadığı kadar sık dile getirmeye başladı.

11 Mayıs'ta Ukrayna'yı Putin'in İstanbul'da doğrudan görüşme teklifini “derhal” kabul etmeye çağırdığında Trump şu değerlendirmede bulundu.

“En azından bir anlaşmanın mümkün olup olmadığını belirleyebilecekler ve eğer mümkün değilse, Avrupalı liderler ve ABD her şeyin nerede durduğunu bilecek ve buna göre ilerleyebilecek!”

Bu da görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması ve ABD'nin özellikle bir tarafın suçlu olduğunu söylemesi halinde, örneğin Ukrayna'ya gelecekte yapılacak yardımlar ya da ABD ile ilişkilerini geliştirmeye hevesli görünen Rusya'ya yönelik yaptırımlar açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.